شکل‌گیری نوعی جاهلیت پسامدرن علمی علیه ایران/جامعه علمی تبعیض علیه پژوهشگران را اصلاح کند

به گزارش بهداشت نیوز دکتر محمدرضا مخبر دزفولی در گفت‌وگویی ، ضمن بیان این مطلب با اشاره به نقش مشورتی نهادهای علمی در تصمیم‌سازی‌های کلان کشور اظهار کرد: در دنیا فرهنگستان‌ها در حوزه‌های مختلف از جمله علم، فناوری و آینده‌پژوهی، نظرات کارشناسی ارائه می‌دهند و این دیدگاه‌ها به‌عنوان نظرات مشورتی قلمداد می‌شود. بنابراین فرهنگستان علوم نیز دو مسیر اساسی را دنبال می‌کند؛ یکی دستیابی به مرزهای دانش و دیگری استفاده از علم برای حل مشکلات کشور.

رئیس فرهنگستان علوم تاکید کرد: علمی که صرفا در حد تحقیق باقی بماند ارزش علمی دارد ولی کافی نیست؛ علم باید در خدمت حل مسائل کشور قرار گیرد.

مخبر دزفولی با اشاره به ورود فرهنگستان علوم به موضوعات ملی گفت: در سال‌های اخیر فرهنگستان علوم در زمینه ناترازی آب، انرژی و امنیت غذایی مطالعات گسترده‌ای انجام داده و پیشنهادهای مشخصی را برای دولت و سایر نهادهای مسئول طراحی کرده است.

شکل‌گیری خوشه‌های علمی

وی اضافه کرد: فرهنگستان همچنین برنامه‌هایی برای استفاده از ظرفیت نخبگان جوان دارد. به همین جهت خوشه‌های نخبگانی شکل گرفته‌اند تا هم بخشی از جوانان دانشمند در مرزهای دانش حرکت کنند و هم گروهی در قالب پروژه‌های کاربردی، در خدمت حل مسائل کشور قرار گیرند.

حدود ۶ میلیون ایرانی مقیم خارج

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به ظرفیت ایرانیان خارج از کشور بیان کرد: در بین ایرانیان مقیم خارج از کشور که حدود ۵ تا ۶ میلیون نفر هستند، چهره‌های برجسته علمی، اقتصادی و فناورانه زیادی وجود دارند که می‌توانند در توسعه علمی و نوآورانه کشور نقش ایفا کنند. در حال حاضر رایزنی‌هایی با معاونت علمی و دستگاه‌های علمی کشور در حال انجام است تا از این ظرفیت‌ها استفاده شود.

مخبر دزفولی در تشریح اقدامات صورت گرفته در راستای گسترش نفوذ علمی کشور، اظهار کرد: در راستای تقویت تعاملات، نمایندگانی از اعضای فرهنگستان علوم به عنوان رابط و نماینده به آکادمی‌های علمی کشورهای همسایه از جمله پاکستان، ارمنستان و تاجیکستان معرفی شده‌اند. در واقع ما این ارتباطات را به‌خصوص با کشورهایی که دارای جمعیت قابل توجه و قابلیت‌های علمی خوب در زمینه‌های مختلف هستند، هرچه بیشتر تقویت خواهیم کرد و به دیپلماسی فعال علمی باور داریم.

تعاملات بین‌المللی فرهنگستان علوم

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به تعاملات با قدرت‌های جهانی نیز خاطرنشان کرد: مکاتبات و گفتگوهایی با کشورهای اروپایی و آمریکایی صورت گرفته است. حتی ما با بعضی از آکادمی‌های اروپا در خصوص برخی موضوعات علمی صحبت و مکاتبه کرده‌ایم. هر چقدر آن‌ها هم پیگیری کنند، ما هم جلو می‌رویم و منعی در برقراری ارتباطات علمی با دانشمندان کشورهای مختلف وجود ندارد.

وی افزود: در برقراری این ارتباطات علمی فرهنگستان علوم، دیدگاه جغرافیایی محدودکننده نیست و همکاری با دانشمندان آمریکای جنوبی، آمریکای شمالی، آسیا و آسیای جنوب شرقی نیز مورد استقبال است، هرچند که اولویت ارتباط با کشورهای نزدیک ما و کسانی است که علاقه و تمایل بیشتری برای همکاری‌های گسترده‌تر دارند. در واقع  این اقدامات در چارچوب تلاش دولت برای فعال‌سازی ظرفیت‌های علمی کشور در سطح بین‌الملل و استفاده از این ظرفیت‌ها در مناسبات منطقه‌ای و جهانی صورت می‌گیرد.

به گفته این مقام مسئول، ما با بسیاری از آکادمی‌های علوم در کشورهای عضو بریکس، اوراسیا و شانگهای نیز ارتباط برقرار کرده‌ایم و همکاری‌هایی در زمینه‌هایی نظیر هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی و امنیت غذایی در دستور کار داریم.

شکل‌گیری نوعی جاهلیت پسامدرن علمی علیه ایران

دکتر مخبر دزفولی با تأکید بر اهمیت دیپلماسی علمی گفت: در شرایط تحریم، تعاملات علمی ما با چالش‌هایی مواجه است. متأسفانه نوعی آپارتاید علمی در جهان شکل گرفت و برخی مجلات علمی بین‌المللی به‌دلیل تحریم‌ها حتی مقالات پژوهشگران ایرانی را بررسی نمی‌کنند. این رفتار نشانگر نوعی جاهلیت پسامدرن است که با روح علم ناسازگار است.

علم نباید اسیر بازی‌های سیاسی شود

وی تأکید کرد: علم نباید اسیر بازی‌های سیاسی شود. جامعه علمی جهانی باید رفتار غیردوستانه و تبعیض‌آمیز خود در برابر پژوهشگران ایرانی را اصلاح کند و تعاملات علمی بر مبنای منطق دانش ادامه یابد.

دکتر مخبر دزفولی با اشاره به اینکه بخش قابل توجهی از کارهای علمی دانشمندان ایرانی به بهانه‌های مختلف کنار گذاشته می‌شود و این رفتار یک چالش جدی است، گفت: در این رابطه تلاش‌هایی برای یافتن راه‌حل در وزارت علوم و بهداشت در جریان است و این رفتارها مانع حرکت رو به جلوی ما نمی شود.

ممکن است شاهد کاهش میزان انتشارات مقالات بین‌المللی باشیم

رئیس فرهنگستان علوم پیش‌بینی کرد: در آینده ممکن است کاهش میزان انتشارات علمی بین‌المللی کشور را به دلیل همین رفتارهای تبعیض‌آمیز شاهد باشیم. بنابراین مسئولین مربوطه باید برای جلوگیری از این اتفاق کمک کنند.

وی همچنین به تلاش فرهنگستان برای متقاعد کردن آکادمی‌های علمی دنیا اشاره کرد و افزود: فرهنگستان دارد تلاش می‌کند که به قله‌های علمی کشورها، آکادمی‌های علمشان توجه بدهد که دانشمندان را وارد این بازی‌ها و دعواهای سیاسی نکنید و اجازه بدهید دانشمندان در تعاملات بین‌المللی توانمندی‌های خودشان را نشان دهند.

در برابر جریان‌های غیرانسانی علیه دانشمندان بی‌تفاوت نباشیم

دکتر مخبر دزفولی در موضع‌گیری فعالانه علم در برابر جریان‌های غیرانسانی تأکید کرد و گفت: در مقابل جریان‌های غیرانسانی و ضد بشری، دانشمند، دانشگاه و آکادمی‌ها نباید بی‌تفاوت باشیم؛ چرا که در این صورت هم به علم ظلم می‌شود و هم به بشریت.

«روایت فتح علمی»؛ وظیفه رسانه‌ها و نخبگان

دکتر مخبر دزفولی انتقادی جدی به عملکرد اطلاع‌رسانی کشور در حوزه علم و فناوری مطرح کرد و گفت: ما متأسفانه در روایتگری تحولات و پیشرفت‌های علم و فناوری کشورمان خیلی کم گذاشتیم. اگر ما این کار را خوب انجام می‌دادیم شاید میزان امیدواری و اعتماد به نفس چند برابری در بین جوانان دانشمند ما شکل می‌گرفت.

وی در پایان تاکید کرد: از رسانه‌ها درخواست می کنم تا در «جهاد علمی» نقش خود را ایفا کنند و باید روایت علم داشته باشیم. به طور مثال در حوزه سلول های بنیادی رویان می توانیم هزاران قصه نگفته را روایت کنیم و به تصویر بکشیم.