دشمنان دیروز آمریکا، شرکای تجاری امروز شدند | درس ژاپن و مکزیک برای ایران

به گزارش اقتصادنیوز، انتشار آمار بزرگترین شرکای تجاری آمریکا در بازه زمانی ژانویه تا اکتبر سال ۲۰۲۵، یک واقعیت مهم و درس‌آموز را نمایان می‌کند و آن هم اینکه در منطق اقتصاد جهانی و تامین منافع ملی، دشمنی‌های تاریخی و حتی جنگ‌های خونین میان کشورها، لزوما مانع شراکت اقتصادی آنها نمی‌شوند. آنچه در این میان تعیین‌کننده است؛ «منافع ملی» و «عقلانیت اقتصادی» است، نه حافظه تاریخی یا شعارهای سیاسی. 

مهمترین شرکای تجاری آمریکا در 2025

طبق آمار منتشر شده در وب‌سایت ویژوال کاپیتالیست، مکزیک با سهم ۱۵.۶ درصدی، بزرگ‌ترین شریک تجاری آمریکا در سال 2025 است؛ کشوری که در سال‌های گذشته نه‌تنها تنش‌های سیاسی شدیدی و دامنه‌داری با آمریکا داشته، بلکه در موضوع تعرفه‌های تجاری، امنیت مرزی، مهاجران غیرقانونی و مواد مخدر نیز درگیری زیادی با این کشور داشته و به ویژه در دوران ترامپ مورد هجمه شدید او قرار گرفته است. اما با تمام این احوال، مکزیک توانسته به بزرگترین شریک تجاری آمریکا شود و حجم تجارت خود را با این کشور به عدد 731.2 میلیارد دلار برساند. 

ماجرا وقتی مهم‌تر می‌شود که بدانیم در کنار مکزیک، ژاپن با ۴.۱ درصد و ویتنام با ۳.۶ درصد، جایگاه معناداری در تجارت خارجی آمریکا دارند و شرکای مهمی برای این کشور هستند. این دو کشور، از منظر سیاسی و تاریخی، جزو دشمنان اصلی آمریکا در دهه‌های گذشته بوده‌اند و ژاپن تنها کشوری است که هدف بمباران اتمی آمریکا هم قرار گرفته است.

ویتنام نیز در دهه 60 میلادی، سال‌ها درگیر یکی از پرهزینه‌ترین جنگ‌های نظامی آمریکا بود. با این حال، امروز هر دو یکی از مهمترین شرکای تجاری آمریکا هستند. ژاپن در سال‌های اخیر سهم خود را در تجارخ خارجی آمریکا افزایش داده و ویتنام نیز که در سال 2017 جزو 10 شریک تجاری آمریکا نبود، امروز با احتساب اتحادیه اروپا، به هفتمین شریک تجاری آمریکا تبدیل شده است. 

نکته جالب‌تر اینجاست که در سال 2025 مجموع سهم مکزیک، ژاپن و ویتنام، از کل سهم اتحادیه اروپا بیشتر است. کل کشورهای اتحادیه اروپا با وجود روابط سیاسی نزدیک با آمریکا، هم‌پیمانی‌های امنیتی مانند ناتو و اشتراک‌های ایدئولوژیک، در میان شرکای تجاری آمریکا، تنها ۱۸.۸ درصد، یعنی ۸۸۳ میلیارد دلار سهم دارند، در حالی که سه «دشمن دیروز» آمریکا امروز 23.3 درصدی دارند.

دشمنی همیشگی در سیاست و اقتصاد وجود ندارد

کشور چین نیز با وجود اینکه اصلی‌ترین رقیب ژئوپلیتیک و اقتصادی آمریکا در ساله‌های گذشته بوده و بزرگترین هدف ترامپ در جنگ تعرفه‌ای است، امروز با وجود جنگ تجاری و فناوری و حتی تنش‌های امنیتی با آمریکا، همچنان به عنوان یکی از شرکای اصلی این کشور باقی مانده و ۷.۶ درصد سهم دارد. این نکته به خوبی نشان می‌دهد که با وجود رقابت اقتصادی و درگیری سیاسی، قطع کامل روابط اقتصادی با کشورهایی که اقتصادی قدرتمندی دارند، شدنی نیست.

پیام این آمارها روشن است؛ اقتصاد امروز جهان دیگر بر پایه ایدئولوژی و تقابل‌های دائمی نیست و دشمن همیشگی در سیاست و اقتصاد وجود ندارد، بلکه روابط اقتصادی و سیاسی امروز کشورها بر اساس منافع ملی و توازن منافع دو طرف شکل می‌گیرد.

تجربه ژاپن، ویتنام و مکزیک پیش روی ایران

برای ایران امروز نیز این آمار می‌تواند یک درس بزرگ باشد؛ آن هم در شرایطی که تنش‌ها میان ایران و آمریکا به بالاترین سطح رسیده و حتی خطر درگیری نظامی در اخبار و تحلیل‌ها مطرح می‌شود. امروز تجربه کشورهایی مانند ژاپن، ویتنام، چین و مکزیک، پیش‌روی ایران است که نشان می‌دهد که تنش، درگیری و خصومت سیاسی، لزوما به معنای انزوای اقتصادی آن‌هم به صورت دائمی نیست؛ به شرط اینکه آن کشور بتواند خود را در معادلات اقتصادی جهان «ضروری» و «غیرقابل‌جایگزین» تعریف کند.

برای دستیابی به این هدف لازم است که کشورها سه ویژگی مهم داشته باشند؛

اول اقتصاد تولیدمحور و پیوندخورده با زنجیره ارزش جهانی داشته باشند.

 دوم به منافع ملی در حوزه تجارت بیش از مسائل سیاسی و ایدئولوژیک اولویت بدهند.

 سوم حوزه اقتصاد را از درگیری و منازعات سیاسی و حتی امنیتی تفکیک کنند؛ نکته‌ای که به ویژه ژاپن و ویتنام آن را به درستی انجام داده‌اند. 

3 چالش مهم در اقتصاد ایران

ایران اما در سال‌های گذشته، مسیر متفاوتی را پیموده است؛ اقتصادی متکی به حوزه نفت، محدود در زنجیره ارزش جهانی، و اقتصادی به شدت سیاست‌زده.

نتیجه این مسیر، کاهش سهم کشور از اقتصاد و تجارت جهانی، افزایش هزینه تحریم‌ها و از دست‌دادن فرصت‌های اقتصادی حتی با کشورهایی بوده است که درگیری سیاسی با ایران هم ندارند.

از منظری دیگر، تجربه مکزیک هم برای ایران قابل تأمل است. این کشور که حالا در میانه منازعات سیاسی، جایگاه چین را تصاحب کرده و بزرگترین شریک تجاری آمریکا شده، نه متحد استراتژیک واشنگتن است و نه حتی تابع کامل سیاست‌های آن. اتفاقا مکزیک با افزایش تجارت با آمریکا و تبدیل شدن یک شریک تجاری مهم، یک درهم‌تنیدگی اقتصادی با آمریکا ایجاد کرده است که هر روز، هزینه تقابل با خود برای طرف مقابل بالا می‌برد. 

در واقع، تجارت و اقتصاد به یک سپر مهم و عامل بازدارنده تبدیل شده است که هزینه برخورد و افزایش سطح تنش با مکزیک را برای آمریکا بالا می‌برد. 

آخر اینکه، آمار منتشر شده از شرکای تجاری آمریکا، برای ایران یک پیام مهم دارد؛ و آن هم اینکه در جهان امروز، کشورها نه بر اساس دوستی و دشمنی سیاسی، بلکه بر اساس سود و هزینه با هم تعامل می‌کنند و اقتصاد در این میان نقش مهم‌تری از سیاست دارد.