کالبدشکافی یک «شعبده‌بازی مالی» در نماد توسن / جادوی اعداد در خیابان گاندی

برای درک ابعاد این موضوع، باید به گزارش فعالیت ماهانه آبان رجوع کرد. توسن در آبان‌ماه، تصویری از یک شرکت کاملاً معمولی را ارائه داد. فروش نرم‌افزار که قلب تپنده سودآوری یک شرکت IT است، تنها در سطح ۵.۹ میلیارد تومان بود. این عدد برای شرکتی با ابعاد توسن، یعنی توقف رشد. بخش عمده درآمدها از «پشتیبانی» می‌آمد؛ یعنی پولی که بابت کارهای قدیمی می‌گرفت، نه نوآوری یا قراردادهای جدید. اما مدیران توسن خوب می‌دانستند که با این دست‌فرمان، بودجه سال مالی محقق نخواهد شد.

در اواسط آذرماه، اسناد صورت‌جلسات هیئت‌مدیره و کمیته حسابرسی نشان می‌دهد که مدیران به دنبال خرید سهام شرکت «داده‌کاوان هوشمند توسن» افتادند. نکته عجیب ماجرا در آدرس‌ها نهفته است: فروشنده در طبقه چهارم و هدفِ معامله در طبقه پنجم ساختمان پلاک ۲۸ خیابان خلیل‌زاده بودند. این یعنی یک معامله کاملاً «درون‌خانوادگی». شرکت مادر تصمیم گرفت از یک جیب بردارد و در جیب دیگر بگذارد. اما چرا؟ پاسخ در «زمان‌بندی» است. آن‌ها نیاز داشتند تا پایان سال مالی، دارایی‌های توسن را بزرگ‌تر نشان دهند.

در قراردادی که بین توسن و شرکت‌های وابسته امضا شد، یک بند طلایی وجود داشت: «پرداخت طی یک سال». توسن بدون اینکه نقدینگی خود را درگیر کند، مالک ۶۷ درصد یک شرکت دیگر شد. این یک خرید نسیه استراتژیک بود. طبق استانداردهای حسابداری، وقتی شما شرکتی را با قیمتی کمتر از ارزش واقعی‌اش (که در اینجا با تخفیف ۵ درصدی نسبت به کارشناسی انجام شد) می‌خرید، می‌توانید این اختلاف قیمت را به عنوان سود حاصل از خرید ارزان شناسایی کنید. این اولین گام برای تزریق سود مصنوعی به توسن بود؛ سودی که از فروش نرم‌افزار نیامده، بلکه از یک توافق پشت‌پرده بر سر قیمت یک شرکت زیرمجموعه حاصل شده است.

در ادامه وقتی به گزارش دی‌ماه می‌رسیم، می‌بینیم درآمد فروش نرم‌افزار که در آبان‌ماه ۵.۹ میلیارد تومان بود، ناگهان به ۴۸.۲ میلیارد تومان جهش می‌کند. ۸ برابر رشد در کمتر از ۶۰ روز! چگونه؟ آیا توسن در دی‌ماه بازار جدیدی پیدا کرد؟ خیر. تحلیل دقیق اسناد نشان می‌دهد که این جهش درآمدی، حاصل تلفیق درآمدهای شرکتِ تازه خریداری شده است. توسن با مالکیت ۶۷ درصدی، تمام قراردادهای جاری آن شرکت کوچک را در گزارش خودش ثبت کرد تا به بازار سیگنال بدهد که خریدِ جدیدش معجزه کرده است. این درآمد، درآمدِ اصیل توسن نیست؛ بلکه درآمدهایی است که از قبل در شرکتِ زیرمجموعه وجود داشته و حالا فقط با یک تغییر نام حسابداری، در ستون درآمدهای توسن نشسته است.

در این میان، اشاره به نام «بانک سپه» در کادر توضیحات صورت‌های مالی، لایه دیگری از این پیچیدگی را فاش می‌کند. بانک سپه به تازگی به توسن اضافه شده و در گزارش آذرماه، اصلاحاتی بابت درآمدهای این بانک صورت گرفته است. احتمالاً این اصلاحات برای پوشش دادن هزینه‌های احتمالی این نقل و انتقالات شرکتی یا تراز کردنِ بدهی‌هایی بوده که بابت خرید شرکت داده‌کاوان ایجاد شده است.

اگرچه ما سهامداران خرد معمولاً فقط به سطر آخر گزارش‌ها و عدد سود خالص نگاه می‌کنیم،‌ اما گزارش‌های توسن نشان داد که کیفیت سود در این شرکت پایین آمده است. سودی که از:
* معامله با اشخاص وابسته (فروشنده و خریدار در یک ساختمان)،
* خرید نسیه با تخفیف دستوری و انتقال درآمدهای شرکت‌های کوچک به شرکت اصلی حاصل شده باشد،
به‌دست آمده و یک سود باکیفیت نیست.

در گزارش ۳۰ آذرماه شرکت در کادر توضیحات، توسن تیر خلاص را به اعتماد سهامداران شلیک می‌کند. توسن صراحتاً اعلام می‌کند که بخشی از درآمدهای آذرماه را بر اساس «شناسایی برآوردی درآمدهای بانک سپه» ثبت کرده است. دلیل این اقدام؟ «نهایی نشدن گزارش کارشناسان رسمی» و «عدم نهایی شدن قراردادهای پشتیبانی و توسعه نرم‌افزار«.
این یعنی توسن قبل از اینکه قراردادی امضا شود یا حتی مبلغ دقیق آن توسط کارشناس دادگستری تعیین شود، عددِ دلخواه خود را در ستون درآمدها نشانده است. این نوع گزارش‌گری، شبیه به آن است که شخصی درآمدِ قرعه‌کشی‌ای که هنوز برنده نشده را در لیست اموالش بیاورد.