سیاراتی در جای اشتباه | معمای منظومه‌ای که قوانین کیهانی را شکسته است

آفتاب نو، فرخنده رفائی: درک چگونگی شکل‌گیری و تکامل سیارات، یکی از کلیدی‌ترین پرسش‌های اخترفیزیک مدرن است. اما منظومه تازه‌بررسی‌شده LHS 1903 نشان می‌دهد که طبیعت همیشه مطابق مدل‌های رایج عمل نمی‌کند.

به گزارش ساینس‌نیوز، پژوهشگران در گزارشی که ۱۲ فوریه ۲۰۲۶ در نشریه علمی Science منتشر شد، از کشف آرایشی کم‌سابقه از چهار سیاره خبر داده‌اند که قوانین معمول فاصله و ترکیب سیارات را به چالش می‌کشد.

این ستاره کوتوله سرخ با جرمی نزدیک به نصف جرم خورشید، حدود ۱۱۶ سال نوری از زمین فاصله دارد و میزبان چهار سیاره است که همگی در کمتر از ۳۰ روز زمینی به دور آن می‌چرخند؛ سامانه‌ای فشرده با سیاراتی در بازه‌ای میان «ابرزمین»‌ها و «مینی‌نپتون»‌ها.

آنچه این منظومه را خاص می‌کند، ترتیب غیرمنتظره سیارات آن است که از نزدیک‌ترین مدار به ستاره عبارتند از: یک سیاره سنگی، سپس دو سیاره گازی و در نهایت دوباره یک سیاره سنگی.

بر اساس مدل‌های کلاسیک، سیارات سنگی معمولا نزدیک ستاره‌ها شکل می‌گیرند؛ جایی که تابش شدید، گازهای سبک را از جو سیاره می‌زداید. در مقابل، سیارات گازی اغلب در نواحی دورتر و سردتر متولد می‌شوند. اما در LHS 1903 این الگو در سیاره چهارم به‌طور کامل شکسته شده است.

«اندرو کامرون»، اخترشناس دانشگاه University of St Andrews، می‌گوید: «این منظومه شبیه سیستمی است که از درون به بیرون برگردانده شده و به نظر می‌رسد اتفاقات بدی در دوران جوانی آن رخ داده باشد.»

بیشتر بخوانید:

این سامانه نخستین‌بار در سال ۲۰۱۹ توسط ماهواره NASA’s Transiting Exoplanet Survey Satellite شناسایی شد و سپس با ترکیبی از ابزارهای زمینی و فضایی، جرم و چگالی سیارات آن با دقت بالایی اندازه‌گیری شد. داده‌ها نشان می‌دهد سیاره چهارم، برخلاف انتظار، چگالی بالایی دارد و سنگی است؛ در حالی که دو سیاره داخلی‌تر دارای پوشش‌های گازی ضخیم هستند.

دانشمندان احتمال می‌دهند در گذشته، جابه‌جایی‌های مداری شدیدی در این منظومه رخ داده باشد؛ فرایندی شبیه آنچه در نخستین صدها میلیون سال عمر منظومه شمسی خودمان و در جریان مهاجرت مداری مشتری و زحل اتفاق افتاد.

سناریوهایی برای این پدیده عجیب مطرح‌شده است از جمله این که یا برخورد یک جرم بزرگ، جو سیاره بیرونی را از بین برده، یا این سیاره زمانی شکل گرفته که گازهای دیسک سیاره‌ساز رو به پایان بوده‌اند.

به‌گفته پژوهشگران، LHS 1903 نمونه‌ای ارزشمند برای بازنگری در مدل‌های شکل‌گیری سیارات است و نشان می‌دهد که خشونت‌های کیهانی می‌توانند چیدمان نهایی منظومه‌ها را به‌کلی دگرگون کنند.