آتش زیر خاکستر در اقتصاد ایران | عزیزخانی: بدون تغییر ساختاری، بازار کار بهبود نخواهد یافت

به گزارش اقتصادنیوز، بازار کار ایران در وضعیتی ایستاده که نشانه‌های بحران، دیگر محدود به یک شاخص یا یک گروه خاص نیست و تقریباً تمام اجزای آن را دربر گرفته است.

کاهش تمایل به مشارکت اقتصادی، تضعیف بنگاه‌ها، ناترازی عمیق میان دستمزد و هزینه‌های زندگی و رشد جمعیت غیرفعال، تصویری نگران‌کننده از آینده اشتغال در کشور ترسیم می‌کند. در چنین شرایطی، سیاست‌های حمایتی کوتاه‌مدت و پول‌محور نیز نتوانسته‌اند از شدت آسیب‌ها بکاهند و حتی در برخی موارد، خود به بخشی از مسئله تبدیل شده‌اند.

فاطمه عزیزخانی، کارشناس حوزه کار و دستمزد، در گفت‌وگو با اقتصادنیوز با تشریح ابعاد این بحران هم‌زمان در عرضه و تقاضای نیروی کار، نسبت به پیامدهای اجتماعی، افزایش فقر و شکل‌گیری بسترهای نارضایتی هشدار می‌دهد و بر ضرورت تغییر ریل سیاست‌گذاری از «پول‌پاشی» به «توانمندسازی و مهارت‌آموزی» تأکید کرد.

این کارشناس حوزه کار و دستمزد در این رابطه توضیح داد: در دوره‌های گذشته بازار کار معمولاً در یکی از بخش‌های عرضه یا تقاضا با چالش روبرو بود، اما اکنون در دوره‌ای قرار داریم که هر دو بخش به‌طور همزمان دچار مشکل شده‌اند.

او افزود: در بخش عرضه، نرخ مشارکت روند کاهشی دارد و علیرغم افزایش جمعیت در سن کار، تمایل به حضور در بازار کار مشاهده نمی‌شود.

بازار کار در تنگنا؛ بنگاه‌ها در جذب و حفظ نیروی کار ناتوان شدن

عزیزخانی در خصوص بخش تقاضا تصریح کرد:اشتغال موضوعی دستوری نیست و باید با مکانیزم‌های اقتصادی کار کند، اما در حال حاضر پالس‌های منفی از شاخص‌های فروش و تولید شرکت‌های بورسی و همچنین شاخص «شامخ» اتاق بازرگانی دریافت می‌شود که نشان‌دهنده شرایط نامساعد بنگاه‌ها است.

وی افزود: شوک‌های ناشی از نااطمینانی‌های جنگ، بحران انرژی، نوسانات ارزی و عدم پرداخت تعهدات ارزی به بنگاه‌ها، باعث شده است که حتی شاخص استخدام نیروی کار روند نزولی پیدا کند؛ به طوری که بنگاه‌ها نه تنها قادر به استخدام جدید نیستند، بلکه در تثبیت شغل‌های موجود نیز با مشکل مواجه شده‌اند و هزینه نگهداری نیروی کار برای آن‌ها افزایش یافته است.

این کارشناس حوزه کار اظهار داشت از سوی دیگر، نیروی کار نیز با توجه به سطح پایین حقوق و دستمزد در مقابل هزینه‌های زندگی و همچنین عدم دستیابی به شغل متناسب با تخصص و تحصیلات خود، تمایلی به عرضه کار ندارد.

وی افزود: مجموع این شرایط تصویری را از بازار کار ترسیم می‌کند که بدون ایجاد یک شوک و تغییر ساختاری، نمی‌توان بهبودی برای آن متصور بود.

وی تاکید کرد: مزمن شدن این فرایند به نارضایتی‌های اجتماعی، فقر گسترده و ناامنی در سطح جامعه دامن خواهد زد.

می‌توان «نیت‌ها» را به عنوان «آتش زیر خاکستر» در اقتصاد ایران تعبیر کرد

او در ادامه به موضوع افزایش جمعیت غیرفعال و پدیده «نیت‌ها» (جوانانی که نه شاغلند، نه در حال تحصیل و نه در حال مهارت‌آموزی) اشاره کرد و گفت: این افراد بخشی از جمعیت غیرفعال هستند که حتی دنبال آموزش هم نیستند. وجود این جمعیت را می‌توان به عنوان «آتش زیر خاکستر» در اقتصاد ایران تعبیر کرد که متأسفانه رویکردی از سوی دولت برای توجه به آن‌ها دیده نمی‌شود.

وی خاطرنشان کرد: استمرار این بی‌توجهی می‌تواند این گروه را به یکی از محورهای اصلی اعتراضات و ناآرامی‌ها در جامعه تبدیل کند.

صرفاً به حمایت‌های مالی در قالب یارانه و کمک به محرومان بسنده شده است

عزیزخانی در نقد سیاست‌های فقرزدایی گفت: تاکتیک اشتباهی که تاکنون طی شده، تلاش برای از بین بردن فقر صرفاً از طریق ابزارهای حمایتی و پول‌پاشی بدون در اختیار داشتن ابزارهای توانمندسازی بوده است. به جای تمرکز بر راهکارهای خروج از تله فقر، صرفاً به حمایت‌های مالی در قالب یارانه و کمک به محرومان بسنده شده است که این توزیع غیرهدفمند پول‌های ارزان، تنها باعث افزایش روزافزون متقاضیان تحت پوشش شده است.

او تصریح کرد: اینکه هر سال تعداد افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد افزایش یابد، یک امتیاز محسوب نمی‌شود، بلکه نشانه ناکارآمدی سیستم و بد عمل کردن دولت است. دولت باید میان افرادی که به دلیل ناتوانی‌های جسمی و ذهنی نیازمند حمایت ویژه هستند و افرادی که توان ورود به بازار کار و خلق ارزش دارند، تفکیک قائل شود.

ضرورت تغییر ریل سیاست‌گذاری به سمت مهارت‌آموزی

عزیزخانی گفت: در سال‌های اخیر منابعی در قالب حمایت‌های اشتغالزایی پرداخت شده، اما به دلیل عدم تمرکز بر توانمندسازی و مهارت‌آموزی، هیچ اثربخشی نداشته و صرفاً به عنوان منبعی برای مخارج میان‌مدت افراد مصرف شده است.

عزیزخانی افزود: اگر قرار باشد اولویتی برای سیاست‌گذار تعیین شود، آن نقطه تغییر تمرکز از حمایت‌های صرف به سمت اقداماتی است که اجازه ندهد این افراد در سال‌های آتی فقیر بمانند.

او در پایان خاطرنشان کرد: با الگوگیری از تجربه‌های موفقی همچون هند و چین در مواجهه با جمعیت زیاد، باید از طریق مهارت‌آموزی و افزایش بهره‌وری، گروه‌های هدف از جمله زنان و جوانان را توانمند کرد. اگر بتوانیم هدفمند عمل کنیم، ایجاد اشتغال درست، خود علتِ خروج از بسیاری از گرفتاری‌های فعلی کشور خواهد بود.