استاد خسروپناه: هیئت‌های اندیشه‌ورز استانی بازوی مشورتی شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند/ دکتر مخبر دزفولی: پیشرفت‌های نانو و سلول‌های بنیادی، محصول اجرای نقشه جامع علمی کشور است

کد خبر: 290898

تاریخ انتشار: چهارشنبه 08 بهمن 1404 – 20:45

به گزارش بهداشت نیوز حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، با اشاره به اسنادی نظیر سند ملی هوش مصنوعی، سند کوانتوم و سند مواد پیشرفته تصریح کرد: در تدوین این اسناد، نظرات و پیشنهادهای هیئت‌های اندیشه‌ورز مورد توجه قرار گرفته و از این ظرفیت در سطوح مختلف بهره‌برداری شده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین به موضوعاتی همچون آیین‌نامه ارتقا و نقشه جامع علمی کشور اشاره کرد و افزود: در این حوزه‌ها نیز دیدگاه‌های نخبگانی اخذ و در فرآیندهای کارشناسی لحاظ شده است. با این حال، وی با اشاره به لزوم ارزیابی کلی عملکرد هیئت‌های اندیشه‌ورز، خاطرنشان کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد که همچنان ضرورت ارتقای جایگاه و نقش‌آفرینی هیئت‌های اندیشه‌ورز در نظام تصمیم‌سازی کشور وجود دارد.

استاد خسروپناه با بیان اینکه بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان نیازمند انسجام و رویکرد منسجم نهادی است، اظهار داشت: در برخی سطوح، هنوز هم‌افزایی لازم میان ساختارهای تصمیم‌گیر و هیئت‌های اندیشه‌ورز به‌طور کامل محقق نشده است.

وی با تأکید بر اهمیت نهادینه‌سازی مشارکت نخبگان در حوزه علم و فناوری تصریح کرد: تقویت این رویکرد، مستلزم توجه مستمر و فراگیر همه بخش‌های مرتبط به نقش هیئت‌های اندیشه‌ورز در تصمیمات کلان علمی و فناورانه است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه، به مشارکت گسترده نخبگان کشور در تدوین نقشه جامع علمی کشور به‌عنوان یک تجربه ارزشمند اشاره کرد و گفت: این تجربه نشان داد که بهره‌گیری سازمان‌یافته از ظرفیت نخبگان می‌تواند به ارتقای کیفیت سیاست‌ها و اسناد بالادستی منجر شود.

وی تأکید کرد: ضروری است تمامی بخش‌های مرتبط در ستاد علم و فناوری و شورای عالی انقلاب فرهنگی، با نگاهی جامع و هماهنگ، از ظرفیت هیئت‌های اندیشه‌ورز در فرآیندهای تصمیم‌سازی استفاده کنند.

دبیر شورا همچنین خاطرنشان کرد: در تدوین سیاست‌ها، ضوابط و شاخص‌های علمی، توجه نظام‌مند به نظرات هیئت‌های اندیشه‌ورز باید به‌عنوان یک اصل مورد تأکید قرار گیرد.

استاد خسروپناه در ادامه، دومین محور آسیب‌شناسی را ناظر بر نقش و مسئولیت رؤسای دانشگاه‌ها دانست و اظهار داشت: برخی از دانشگاه‌های مادر که مسئولیت هدایت هیئت‌های اندیشه‌ورز را بر عهده دارند، هنوز این مأموریت را متناسب با اهمیت آن دنبال نکرده‌اند.

وی با تأکید بر جایگاه متمایز هیئت‌های اندیشه‌ورز علم و فناوری تصریح کرد: فعالیت این هیئت‌ها از حیث ماهیت و کارکرد، تفاوت بنیادین با سایر شوراها و جلسات دارد و اقتضائات خاص خود را می‌طلبد؛ ازاین‌رو، انتظار می‌رود با رویکردی متناسب با اهمیت راهبردی آن‌ها مواجه شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به رویکرد شورا در بهره‌گیری از ظرفیت نخبگانی سراسر کشور افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی، به این جمع‌بندی رسیده است که سیاست‌گذاری علمی و فرهنگی نباید صرفاً متکی به ظرفیت‌های مرکز باشد و لازم است توان علمی و دانشگاهی استان‌ها نیز به‌صورت مؤثر به کار گرفته شود. وی تأکید کرد: تحقق این رویکرد، مستلزم همراهی و اهتمام جدی دانشگاه‌ها در استان‌هاست.

استاد خسروپناه در ادامه سخنان خود، با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط منسجم میان هیئت‌های اندیشه‌ورز و دانشگاه‌های استان‌ها، خاطرنشان کرد: در برخی استان‌ها، ارتباط منظم و ساختارمند میان دانشگاه‌ها و هیئت‌های اندیشه‌ورز به‌طور کامل شکل نگرفته و این امر نیازمند پیگیری و توجه بیشتر است.

وی با تأکید بر نقش محوری رؤسای دانشگاه‌ها در فعال‌سازی این ظرفیت‌ها تصریح کرد: انتظار می‌رود رؤسای دانشگاه‌ها، هیئت‌های اندیشه‌ورز را به‌عنوان یک مأموریت راهبردی تلقی کرده و زمینه نقش‌آفرینی مؤثر آن‌ها را فراهم آورند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به اهمیت ثبات مدیریتی در نظام آموزش عالی، اظهار داشت: پایداری نسبی در مدیریت دانشگاه‌ها، یکی از الزامات تحقق برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و ارتقای کارآمدی نظام علمی کشور است. وی افزود: تغییرات مکرر مدیریتی، امکان شکل‌گیری برنامه‌های پایدار و عمیق را با چالش مواجه می‌کند.

استاد خسروپناه در ادامه، با اشاره‌ای کلی به آثار ثبات مدیریتی در سطوح کلان، خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که استمرار مدیریت مبتنی بر تخصص، شناخت دقیق حوزه مأموریت و انسجام درونی، نقش مهمی در پیشبرد برنامه‌های راهبردی ایفا می‌کند. تقویت ثبات مدیریتی، همراه با بهره‌گیری نظام‌مند از ظرفیت نخبگان و هیئت‌های اندیشه‌ورز، می‌تواند به ارتقای کیفیت تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری در حوزه آموزش، علم و فناوری منجر شود.

نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در همراهی با دولت

استاد خسروپناه در پاسخ به برخی دیدگاه‌ها درباره نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در فرآیند انتخاب رؤسای دانشگاه‌ها، اظهار داشت: ، حضور شورا در این فرآیند، در عمل به تقویت تصمیم‌گیری‌های تخصصی دولت کمک می‌کند.

وی با تبیین جایگاه حمایتی شورا در این زمینه افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌تواند با ایجاد سازوکارهای کارشناسی و تخصصی، به وزرا در اتخاذ تصمیمات علمی و مدیریتی کمک کرده و زمینه صیانت از این تصمیمات در برابر فشارهای غیرتخصصی را فراهم آورد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: ارزیابی رؤسای دانشگاه‌ها در چارچوب فرآیندهای تخصصی و شفاف، علاوه بر ارتقای کیفیت مدیریت دانشگاهی، موجب تقویت پشتوانه تصمیمات اجرایی در سطح دولت می‌شود و امکان تمرکز مدیران دانشگاهی بر مأموریت‌های اصلی علمی و توسعه‌ای را افزایش می‌دهد.

وی در ادامه، با اشاره‌ای کلی به برخی چالش‌های مدیریتی در دانشگاه‌ها خاطرنشان کرد: تمرکز بیش از حد مدیران دانشگاهی بر پاسخ‌گویی به مطالبات متنوع و بعضاً غیرمرتبط، می‌تواند از توجه به مأموریت‌های اصلی دانشگاه در حوزه آموزش، پژوهش و نوآوری بکاهد؛ ازاین‌رو، حمایت نهادی از مدیریت علمی دانشگاه‌ها یک ضرورت است.

استاد خسروپناه با تأکید بر ماهیت تعاملی و دوسویه همکاری میان شورای عالی انقلاب فرهنگی و هیئت‌های اندیشه‌ورز اظهار داشت: شورا در مسیر روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور، نیازمند دریافت مستمر دیدگاه‌ها و ملاحظات نخبگانی از سطح استان‌هاست و این ارتباط، باید فعال و نظام‌مند باشد.

وی افزود: در عین حال، هیئت‌های اندیشه‌ورز و دانشگاه‌ها نیز در مواجهه با مسائل اجرایی و میدانی نظام علم و فناوری، نیازمند پشتیبانی سیاستی و راهبردی شورا هستند و این تعامل دوسویه می‌تواند به ارتقای کیفیت تصمیم‌سازی‌ها منجر شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت اطلاع‌رسانی مناسب به جامعه دانشگاهی تصریح کرد: آگاهی اعضای هیئت علمی، به‌ویژه در دانشگاه‌های استان‌ها، از فعالیت‌ها و مأموریت‌های هیئت‌های اندیشه‌ورز، نقش مهمی در تقویت مشارکت نخبگان در تصمیمات کلان علمی و فناورانه دارد.

وی خاطرنشان کرد: هدف آن است که اساتید دانشگاه، هیئت‌های اندیشه‌ورز را به‌عنوان بخشی مؤثر از فرآیند تصمیم‌سازی کشور تلقی کنند و نقش خود را در این چارچوب ایفا نمایند.

استاد خسروپناه با اشاره به شناخت میدانی خود از فضای دانشگاهی، تأکید کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی با درک مسائل و دغدغه‌های موجود در دانشگاه‌ها، رویکرد همراهی، همدلی و حمایت از جامعه علمی کشور را دنبال می‌کند و تلاش دارد این مسیر با مشارکت فعال نخبگان و مدیران دانشگاهی به‌صورت مؤثر تداوم یابد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر رویکرد مسئله‌محور شورا اظهار داشت: رویکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی صرفاً ابلاغ سیاست‌ها نیست، بلکه تلاش می‌شود مسائل و چالش‌های میدانی دانشگاه‌ها و جامعه نخبگانی کشور به‌صورت عملی و کاربردی پیگیری شود.

وی با اشاره به برخی اقدامات انجام‌شده در این راستا افزود: در سال‌های اخیر، پیگیری موضوعات مرتبط با نظام جذب و به‌کارگیری اعضای هیئت علمی و همچنین تقویت سازوکارهای جذب نخبگان در دستور کار قرار داشته و بخشی از این مسائل با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط به نتایج مؤثری منجر شده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در حوزه معیشت و جایگاه حرفه‌ای اعضای هیئت علمی تصریح کرد: موضوع ارتقای وضعیت حقوقی و شأن علمی اعضای هیئت علمی، از جمله دغدغه‌های جدی جامعه دانشگاهی است که در تعامل با مراجع و نهادهای مسئول، به‌صورت مستمر دنبال شده و امید می‌رود در آینده نزدیک گام‌های مؤثری در این زمینه برداشته شود.

وی تأکید کرد: هرچند بخشی از این اقدامات در زمره وظایف مستقیم شورا تعریف نشده است، اما با توجه به اشراف میدانی نسبت به مسائل دانشگاه‌ها و نخبگان، پیگیری آن‌ها در چارچوب رویکرد حمایتی شورا انجام می‌شود.

استاد خسروپناه در ادامه به یکی از تصمیمات اخیر شورا در حوزه زیرساخت‌های علمی اشاره کرد و گفت: راه‌اندازی آزمایشگاه‌های ملی با رویکرد استفاده عمومی دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور، در دستور کار قرار گرفته است تا امکان بهره‌مندی نخبگان از ظرفیت‌های پیشرفته پژوهشی فراهم شود.

وی خاطرنشان کرد: توسعه این‌گونه زیرساخت‌ها و تقویت حمایت نهادی از جامعه علمی، از جمله محورهایی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی با همکاری دستگاه‌های مرتبط، با جدیت دنبال خواهد کرد.

تکریم نخبگان؛ از الزامات بنیادین حکمرانی علمی

استاد خسروپناه در بخش پایانی و محوری سخنان خود، با تأکید بر ضرورت صیانت از شأن و کرامت نخبگان کشور، تصریح کرد: مهم‌ترین وظیفه همه مسئولان در نظام علم و آموزش عالی، رعایت حرمت نخبگان کشور در همه سطوح، اعم از فعال و پیشکسوت است.

وی با اشاره به اهمیت حفظ کرامت حرفه‌ای اعضای هیئت علمی خاطرنشان کرد: تعامل مدیریتی با نخبگان و اساتید دانشگاهی باید مبتنی بر احترام متقابل و شأن علمی آنان باشد و این اصل، از الزامات مدیریت دانشگاهی به‌شمار می‌رود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید ویژه بر جایگاه اساتید پیشکسوت و بازنشسته افزود: اساتیدی که سال‌ها در مسیر آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص نقش‌آفرینی کرده‌اند، همچنان سرمایه علمی کشور محسوب می‌شوند و بهره‌گیری از ظرفیت علمی و تجربی آنان، نیازمند حفظ جایگاه، امکانات حداقلی و احترام نهادی است.

وی با اشاره به برخی تجارب مثبت در حوزه تکریم پیشکسوتان دانشگاهی تصریح کرد: توجه نظام‌مند به تکریم نخبگان و پیشکسوتان، می‌تواند به‌عنوان الگویی مناسب در دانشگاه‌ها مورد توجه قرار گیرد و موجب تقویت فرهنگ احترام به علم و عالم در محیط‌های دانشگاهی شود.

استاد خسروپناه تأکید کرد: صیانت از کرامت نخبگان، محدود به دوره‌های مدیریتی خاص نیست، بلکه یک سرمایه ماندگار برای نظام علمی کشور است که آثار آن در اعتماد، انگیزه و تعلق دانشگاهیان به‌وضوح نمایان خواهد شد.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: تحقق اهداف کلان علمی کشور، از جمله اسناد بالادستی، مستلزم فراهم‌بودن حداقل زیرساخت‌های حرفه‌ای و شأنی برای اساتید و پژوهشگران است و بی‌توجهی به این موضوع، تحقق سیاست‌ها و برنامه‌های علمی را با چالش مواجه می‌کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: تکریم نخبگان باید به‌عنوان یک اصل بنیادین در مدیریت دانشگاه‌ها نهادینه شود و همه مسئولان، در سطوح مختلف، خود را نسبت به این اصل متعهد بدانند.

توجه به ابعاد روان‌شناختی و اجتماعی در پیشرفت علم

استاد خسروپناه با تأکید بر نگاه جامع به مسائل علم و فناوری اظهار داشت: رویکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی در بهره‌گیری از هیئت‌های اندیشه‌ورز، صرفاً معطوف به حل مسائل فنی و تخصصی نیست، بلکه ابعاد روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر پیشرفت علم نیز باید به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به نقش نهادهای علمی و اندیشمندان کشور در ارتقای کارآمدی هیئت‌های اندیشه‌ورز، از حضور نماینده فرهنگستان علوم در شورا استقبال کرد و افزود: بهره‌مندی از دیدگاه‌ها و تجارب صاحب‌نظران، به‌ویژه در سطح نهادهای علمی مرجع، می‌تواند در تقویت و بالندگی هیئت‌های اندیشه‌ورز نقش مؤثری ایفا کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: تعامل مستمر، گفت‌وگوی تخصصی و ارتباط مؤثر میان هیئت‌های اندیشه‌ورز و نهادهای علمی کشور، زمینه‌ساز ارتقای نقش‌آفرینی این هیئت‌ها در پیشبرد علم و فناوری خواهد بود.

وی خاطرنشان کرد: تداوم این تعاملات و بهره‌گیری نظام‌مند از ظرفیت‌های نخبگانی، می‌تواند به تقویت جایگاه هیئت‌های اندیشه‌ورز در حل مسائل کلان علمی و فناورانه کشور منجر شود.

رئیس فرهنگستان علوم: دانشگاه‌ها باید قطب رهبری حل مسائل ملی باشند

در ادامه جلسه هیئت های اندیشه ورز استانی، دکتر محمدرضا مخبردزفولی، رئیس فرهنگستان علوم  و عضو شورا، ضمن تبریک اعیاد شعبانیه، به مروری راهبردی بر وضعیت نظام علمی کشور پرداخت. وی ابتدا اشاره کرد که بسیاری از نظرات مطرح‌شده توسط اعضای شورا مربوط به چالش‌های اجرایی در سطح استان‌ها بوده و مستقیماً به متن سند نقشه جامع علمی کشور مرتبط نیست؛ همچنین یادآوری کرد که فرصت‌های لازم برای ارائه نظرات تخصصی درباره خود سند همچنان فراهم خواهد بود.

مخبردزفولی با اشاره به نکات کلیدی مطرح‌شده در جلسه، تحول از «حکمرانی سنتی» به «حکمرانی هوشمند» را یکی از مهم‌ترین حرکت‌های راهبردی در نظام علمی کشور دانست و بیان کرد که درک صحیح از این تحول می‌تواند زمینه‌ساز تحولات عمیقی در ساختارهای حکمرانی علمی شود. وی همچنین بر لزوم تسریع در تصویب سند جامع علمی کشور تأکید کرد تا آمایش علمی و فناوری در سطح استان‌ها بر اساس اصول این سند امکان‌پذیر گردد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی به چالش‌های ساختاری موجود اشاره کرد و از جمله فقدان پذیرش مرجعیت دانشگاه‌ها در سطح محلی، تداخل وظایف، موازی‌کاری‌های نهادی، و ناهماهنگی میان بدنه‌های اجرایی استانی و دانشگاه‌ها را به عنوان موانع اصلی در مسیر توسعه علمی کشور یادآوری کرد. وی خواستار بازنگری در ساختارهای حاکم بر تعامل دانشگاه و دولت در سطح استان شد و بر لزوم همسویی آیین‌نامه‌های ارتقای علمی با جریان آینده‌نگر علم و فناوری کشور تأکید کرد.

در بخشی از سخنان خود، مخبردزفولی به یکی از چالش‌های اصلی نظام علمی کشور، یعنی «مهاجرت نخبگان» اشاره کرد و آن را مسئله‌ای راهبردی و فوری دانست. وی همچنین بر وجود گره‌های جدی در حوزه تعاملات بین‌المللی علمی و فناوری کشور تأکید کرد و خواستار طراحی راهکارهای مؤثر در این زمینه شد.

دکتر مخبردزفولی با اشاره به پیشرفت‌های چشمگیر جمهوری اسلامی ایران در عرصه علم و فناوری از جمله رسیدن به سهم ۲ درصدی از تولید علم جهانی و افزایش چشمگیر نسبت ثبت اختراعات بین‌المللی تصریح کرد که نظام علمی کشور اکنون در مسیری رو به جلو قرار دارد. وی بیان کرد که سند جامع علمی کشور باید این پیام را منتقل کند که علم نباید صرفاً برای علم باشد، بلکه باید در خدمت «حل مسائل کشور» قرار گیرد. این رویکرد، همان دو بالی است که مقام معظم رهبری بر آن تأکید فرموده‌اند: تقویت «مرجعیت علمی» و تمرکز بر «حل مسائل ملی». مخبردزفولی یادآوری کرد که دانشگاه‌ها نمی‌توانند از چالش‌هایی چون آب، غذا و سلامت کشور غافل باشند و به عنوان نمونه، به ناهماهنگی‌های موجود میان وزارت بهداشت و استانداری‌ها در سطح استان‌ها اشاره کرد.

دکتر مخبردزفولی در ادامه سخنان خود، بر لزوم نقش‌آفرینی فعال و پیشگامانه دانشگاه‌ها در نظام اجرایی کشور تأکید کرد. وی بیان کرد که دانشگاه‌ها صرفاً نهادهای آموزشی نیستند، بلکه به عنوان مراکزی که هم خدمات اجرایی ارائه می‌دهند و هم دانشگاه را اداره می‌کنند، باید خود را به عنوان یک قطب رهبری در حل مسائل ملی تحمیل نمایند. وی اعلام کرد که دانشگاه‌ها نباید منتظر دستور از استاندار یا سایر مسئولان اجرایی باشند، بلکه باید با اقتدار علمی خود، جهت‌گیری‌های اجرایی را تعیین کنند.

برای تبیین این نکته، وی به نمونه وزارت بهداشت اشاره کرد که در دوران بحران کرونا، با تصمیم‌گیری مستقل، تمامی بدنه‌های اجرایی را تحت امر خود قرار داد. مخبردزفولی این الگو را برای دانشگاه‌ها نیز ضروری دانست و پرسید که کدام دانشگاه در کشور توانسته است چنین جایگاهی را در حوزه‌هایی مانند آبیاری، کشاورزی یا سلامت عمومی پیدا کند. وی یادآوری کرد که علی‌رغم وجود دانشکده‌های کشاورزی در سراسر کشور، دانشگاه‌ها در طراحی و اجرای راهکارهای عملی برای چالش‌های بخش کشاورزی، به ویژه در استان‌هایی مانند البرز که ظرفیت تحولات گسترده‌ای دارد، حضوری مؤثر نداشته‌اند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، یکی از موانع اصلی این عدم حضور را «ناپایداری مدیریتی» در رأس دانشگاه‌ها دانست. وی اشاره کرد که میانگین عمر ریاست دانشگاه‌ها تنها دو سال است و هر دولتی با آمدن، بدون توجه به جهت‌گیری‌های علمی، رؤسای دانشگاه را عوض می‌کند. مخبردزفولی این امر را یک «بلای مدیریتی» خواند و تصریح کرد که دانشگاه محل دعوای سیاسی نیست و رئیس دانشگاه نباید به عنوان یک عنصر سیاسی عمل کند. وی خواستار تثبیت ریاست دانشگاه‌ها بر اساس دوره‌های مشخص و مستقل از تغییرات دولتی شد.

در بخشی دیگر، وی به موفقیت‌های حاصل از اجرای سند جامع علمی کشور اشاره کرد و یادآوری کرد که تمامی ستادهای تخصصی زیر نظر معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند. وی بیان کرد که تحولات چشمگیر در حوزه‌هایی مانند نانو، بیوتکنولوژی، هوافضا و سلول‌های بنیادی، مستقیماً نتیجه اجرای این سند است. به عنوان مثال، وی اشاره کرد که ایران اکنون در زمینه سلول‌های بنیادی جزو ده کشور برتر جهان است و در حوزه داروهای های‌تک زیستی، قابلیت رقابت با کشورهای پیشرفته را دارد.

مخبردزفولی بر ضعف در «گفتمان‌سازی» و «انعکاس موفقیت‌ها» تأکید کرد. وی اظهار داشت که اطلاع‌رسانی درباره این دستاوردها به‌طور کافی انجام نشده و حتی بسیاری از اعضای هیئت علمی با متن سند جامع علمی آشنا نیستند. وی خواستار این شد که دانشمندان و رؤسای دانشگاه‌ها، به‌ویژه در استان‌هایی مانند آذربایجان غربی، خراسان، ایلام و همدان، در جهت گفتمان‌سازی و انتقال این موفقیت‌ها به سطح ملی فعال‌تر عمل کنند. وی تأکید کرد که مسئله اصلی، فقدان منابع مالی نیست، بلکه فقدان «اراده» و «تصمیم‌گیری» است و اگر این اراده وجود داشته باشد، می‌توان بدون وابستگی به بودجه، تحولات بزرگی ایجاد کرد.

مخبر دزفولی با تأکید بر ضرورت همدلی، هماهنگی و همراهی میان سیاست‌گذاران، مجریان و دانشگاه‌ها، اظهار کرد: سیاست‌گذار بدون مجری نمی‌تواند به نتیجه برسد و مجری هم بدون جهت‌گیری‌های کلان و پشتیبانی‌های پایدار کشور، امکان پیشبرد امور را ندارد. ثبات مدیریتی، به‌ویژه در دانشگاه‌ها، یک اصل اساسی است و تغییر مکرر رؤسای دانشگاه‌ها به‌بهانه تغییر دولت‌ها، رویه‌ای نادرست و پرهزینه است که در هیچ‌کجای دنیا پذیرفته نیست؛ مگر آنکه ناکارآمدی مدیریتی با گزارش‌های علمی و مستند اثبات شود.

وی با اشاره به تجربه‌های شخصی خود از جلسات متعدد دانشگاهی و ارتباط مستمر با مسئولان عالی کشور، به اهمیت ارائه صریح و شجاعانه نظرات کارشناسی اشاره کرد و گفت: اگر کار علمی با اتقان و استحکام انجام شود، حتی اگر در ظاهر بازخورد رسمی دریافت نشود، دیر یا زود در ذهن و عمل مسئولان اجرایی اثر خود را می‌گذارد. البته تشویق و توجه به اندیشمندان و پژوهشگرانی که وقت و فکر خود را صرف حل مسائل کشور می‌کنند، ضروری است و باید برای آن سازوکار مشخصی طراحی شود.

رئیس فرهنگستان علوم با تشریح ظرفیت‌های این نهاد علمی، تصریح کرد: فرهنگستان علوم امروز به مشارکت راهبردی در تصمیم‌سازی‌های کلان کشور رسیده و این جایگاه حاصل پیگیری مستمر و ارائه راه‌حل‌های عملی در حوزه‌های مختلف است. در حوزه آب، جمع‌بندی‌های کارشناسی به رئیس‌جمهور ارائه شده و دستور بررسی و پیگیری صادر شده است. در حوزه انرژی، از انرژی‌های تجدیدپذیر تا زمین‌گرمایی، کارگروه‌های تخصصی فعال هستند و جمع‌بندی‌ها با نگاه هزینه–فایده در حال نهایی شدن است. همچنین در حوزه امنیت غذایی، اقدامات جدی و عمیقی در حال انجام است.

وی از دانشگاهیان و نخبگان استان‌ها خواست با شناسایی مزیت‌های نسبی خود، به جریان علمی و کارشناسی فرهنگستان متصل شوند و تأکید کرد: فرهنگستان علوم آمادگی کامل دارد تا این ارتباط را تسهیل کند و از ظرفیت‌های علمی استان‌ها برای حل مسائل ملی بهره بگیرد. به گفته او، بسیاری از این ظرفیت‌ها تاکنون مغفول مانده‌اند و اکنون زمان فعال‌سازی آن‌هاست.

مخبر دزفولی، با قدردانی از حاضران و رؤسای هیئت‌های اندیشه‌ورز استانی که در این نشست حضور داشتند، بر نقش محوری دانشگاهیان در چهار مؤلفه «معیشت، منزلت، زیست‌بوم علمی و تجهیزات پژوهشی» تأکید کرد و گفت: تمدن ایرانی–اسلامی بر پایه خرد، فرهنگ و علم شکل گرفته و دانشگاه‌ها همچنان میدان اصلی این تمدن‌سازی هستند. وی با آرزوی موفقیت برای جامعه علمی کشور، از حاضران دعوت کرد در فرصتی دیگر از فرهنگستان علوم بازدید کنند و در گفت‌وگوهای عمیق‌تر علمی و راهبردی مشارکت داشته باشند.

دکتر ناصر باقری‌مقدم، دبیر شورای آینده‌نگاری فرهنگستان علوم، در ابتدای این نشست با قدردانی از افراد، نهادها و مجموعه‌هایی که در فرایند اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور مشارکت داشته‌اند، تأکید کرد: یکی از نقاط تمایز این مرحله از بازنگری نقشه، توجه جدی و رسمی به رویکرد «حکمرانی شبکه‌ای» در نظام علم و فناوری کشور است؛ رویکردی که به‌عنوان یک بند مشخص در متن اصلاح‌شده نقشه جامع علمی کشور گنجانده شده و مبنای عمل قرار گرفته است.

وی با اشاره به طرحی که با همکاری دولت و شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال پیگیری است، اظهار کرد: این طرح صرفاً در سطح ملی باقی نمانده و با هدف کارآمدسازی اجرا، در سطح استان‌ها نیز ساختارمند شده است. انتظار می‌رود این چارچوب بتواند هم به مسائل فوری و اولویت‌دار کشور پاسخ دهد و هم اسناد و سیاست‌های بلندمدت شورای عالی انقلاب فرهنگی را به‌صورت منسجم پوشش دهد.

دبیر شورای آینده‌نگاری فرهنگستان علوم با تشریح چارچوب مفهومی اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور، گفت: در این چارچوب، ارکان مختلف شامل ارکان ساز، کارکردی، زیرساختی و حکمرانی به‌صورت یکپارچه دیده شده‌اند. ارکان ساز بر مبانی و ارزش‌ها، چشم‌انداز مطلوب، اهداف کلان، شاخص‌ها، کمیت‌ها و اولویت‌ها تمرکز دارد و تلاش شده است نقشه از سطح کلی‌گویی فاصله گرفته و به یک سند عملیاتی نزدیک شود.

به گفته وی، در نسخه روزآمدشده نقشه، تمرکز ویژه‌ای بر ۱۰ فناوری آینده‌ساز و ۱۰ فناوری حل مسئله صورت گرفته است تا هم نیازهای راهبردی آینده کشور و هم مسائل جاری و انباشته‌شده پاسخ داده شود. در این چارچوب، سه حوزه اصلی علوم پایه، مهندسی و کشاورزی؛ علوم انسانی، اجتماعی و هنر؛ و علوم پزشکی و سلامت به‌عنوان بدنه اصلی نقشه تعریف شده‌اند که در مقایسه با نقشه‌های پیشین، نقش و سهم علوم کشاورزی پررنگ‌تر شده است.

باقری‌مقدم با اشاره به توجه نقشه جدید به زنجیره «تولید دانش تا ثروت» تصریح کرد: این زنجیره از آموزش عمومی و مهارت‌آموزی آغاز می‌شود، به آموزش عالی و پژوهش می‌رسد و تا تجاری‌سازی، توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، گفتمان‌سازی و ترویج علم امتداد می‌یابد. هم‌زمان، در بخش حکمرانی، تقسیم کار ملی و استانی به‌گونه‌ای طراحی شده که برای هر اقدام، مجری مشخص باشد و با پیش‌بینی سازوکارهای ضمانتی مانند نقش سازمان برنامه و بودجه و گزارش‌دهی مستمر ستاد، اجرای مصوبات تضمین شود.

وی افزود: در قالب اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور، ۱۰ مسئله ملی به‌عنوان اولویت‌های اصلی علم و فناوری کشور شناسایی شده‌اند که شامل حکمرانی و ناکارآمدی‌های اقتصادی و اجتماعی، ناترازی‌ها، انرژی و محیط زیست و توسعه پایدار، بحران‌های سلامت، آب و محیط زیست، تهدیدات دیجیتال و امنیت سایبری، حمل‌ونقل ناکارآمد، نابرابری آموزشی، چالش‌های فرهنگی و امنیت غذایی و کشاورزی، و تغییرات جمعیتی، مهاجرت و مسائل نخبگان است.

دبیر شورای آینده‌نگاری فرهنگستان علوم ادامه داد: برای مواجهه با این مسائل، دو دسته فناوری پیش‌بینی شده است؛ فناوری‌های مسئله‌محور از جمله حکمرانی هوشمند با تمرکز بر انرژی‌های تجدیدپذیر، افزایش برداشت نفت و گاز، شیرین‌سازی و تصفیه آب، واکسن‌ها و تجهیزات پزشکی، امنیت سایبری، کشاورزی دقیق و فناوری‌های محتوا و رسانه، و در کنار آن فناوری‌های آینده‌ساز همچون هوش مصنوعی، فناوری‌های دیجیتال و کوانتوم، زیست‌فناوری، انرژی و اقلیم، سلامت پیشرفته، مواد و ساخت پیشرفته، نانو و میکرو، هسته‌ای و هوافضا.

وی در بخش پایانی سخنان خود به ساختار حکمرانی جدید نقشه اشاره کرد و گفت: این ساختار بر پایه ستاد و هسته‌های اندیشه‌ورز استانی طراحی شده است تا هر استان با تدوین برش استانی نقشه جامع علمی کشور، نقش و مأموریت خود را مشخص کرده و پس از تصویب در ستاد، وارد مرحله اجرا شود. گزارش‌ها و بازخوردهای استانی به‌صورت مکتوب دریافت شده و بخش قابل‌توجهی از هیئت‌های اندیشه‌ورز استانی تاکنون جلسات خود را برگزار کرده‌اند.

باقری‌مقدم با اشاره به نقدها و پیشنهادات مطرح‌شده در این فرایند، بر ضرورت کاهش موازی‌کاری، شفاف‌سازی نقش‌ها در سطح استان‌ها، دریافت بازخورد مستمر از دبیرخانه، تقویت پیوند میان وزارت علوم، شوراهای استانی و استانداری‌ها و همچنین هماهنگی نقشه جامع علمی کشور با آیین‌نامه ارتقا، بودجه و نظام رتبه‌بندی دانشگاه‌ها تأکید کرد.

در پایان این بخش از نشست، مقرر شد استان‌های دارای ظرفیت و خروجی‌های کیفی، پیش‌نویس برش استانی اصلاح و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور را تهیه و به شورای عالی انقلاب فرهنگی و دبیرخانه ستاد ارائه کنند تا پس از بررسی و اعمال بازخوردها، فرایند تصویب و اجرای استانی نقشه به‌صورت رسمی آغاز شود.