توافق منصفانه نیازمند صداقت آمریکا

مطالبات جمهوری اسلامی ایران کاملا روشن است. چه در مذاکرات پیش از جنگ ۱۲ روزه و چه در گفت‌و‌گو‌های اخیر، ایران با طرح و برنامه‌ای مشخص، جدیت و با اتکا به استدلال و منطق وارد میدان مذاکره شده است. تهران اعلام کرده اگر مطالبه طرف آمریکایی عدم حرکت ایران به‌سمت ساخت سلاح هسته‌ای باشد، آمادگی دارد به‌صورت نظری و عملی طرف مقابل را در این زمینه متقاعد کند.

در‌مقابل، مطالبه جدی جمهوری اسلامی ایران، لغو کامل تحریم‌ها بدون امکان بازگشت آنها در آینده است. همچنین ایران درباره موضوعات غیرهسته‌ای مذاکره نخواهد کرد و استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را حق مسلم خود می‌داند. 

در سوی مقابل، متاسفانه نوعی تناقض مشاهده می‌شود. هرچند در پشت میز مذاکره تلاش می‌شود صرفا بر موضوع هسته‌ای تمرکز شود و مباحثی نظیر توانمندی‌های دفاعی یا نفوذ منطقه‌ای ایران مطرح نشود، اما معمولا پس از مذاکرات یا حتی در حین آن، اظهارات و اقداماتی صورت می‌گیرد که با مواضع اعلامی در میز مذاکره مغایرت دارد. طرح ضرب‌الاجل‌هایی که از سوی ایران پذیرفته نیست یا تلاش برای اعمال فشار از طریق آرایش نظامی در منطقه، از جمله این موارد است.

هرچند جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد مذاکرات هرچه‌سریع‌تر به نتیجه برسد، اما این شتاب نباید به ابزاری برای تحمیل فشار و گرفتن امتیاز تبدیل شود. حضور ناو‌ها یا فرماندهان نظامی در منطقه نیز موضوع تازه‌ای برای ایران نیست و پاسخ مقتضی به این اقدامات داده شده است. 

به‌اعتقاد نگارنده، دستیابی به یک توافق خوب، در صورت وجود اراده واقعی از سوی طرفین، می‌تواند در زمانی کوتاه محقق شود؛ مشروط بر آن‌که از ارعاب، دخالت در امور داخلی ایران و طرح موضوعات غیرقابل‌قبول برای تهران پرهیز شود. اراده لازم در ایران برای رسیدن به توافق اصولی و منصفانه وجود دارد، اما این مسیر نیازمند رفتار متوازن و صادقانه طرف مقابل است. 

در این میان، ورود مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز محل تامل است. به‌نظر می‌رسد تلاش‌هایی برای احیای وجهه آسیب‌دیده آژانس در پی ارائه اطلاعات نادرست درباره برنامه هسته‌ای ایران -که به تشدید تنش‌ها انجامید- در جریان است. برخی تحرکات برای طرح مجدد درخواست دسترسی به اماکنی که براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی ممنوع اعلام شده‌اند، در همین چارچوب قابل ارزیابی است. همچنین ادعای وابسته‌بودن مذاکرات به رضایت آژانس، اساسا مبنایی ندارد. جمهوری اسلامی ایران همواره پایبندی خود به تعهدات پادمانی را اعلام کرده و به‌دنبال سلاح هسته‌ای نیست و آمادگی اثبات این موضوع را نیز دارد. 

از این منظر، ورود پررنگ مدیرکل آژانس به روند مذاکرات نه‌تنها ضرورتی ندارد، بلکه می‌تواند به مانعی در مسیر دستیابی به توافق مطلوب یا عاملی برای تاخیر در آن تبدیل شود؛ به‌ویژه آن‌که در قبال حملات اخیر به تاسیسات هسته‌ای ایران نیز موضعی درخور اتخاذ نشد. در چنین شرایطی، پرهیز از اظهارات غیرمنطقی و سهم‌خواهی از روند مذاکرات، می‌تواند به تسهیل مسیر دیپلماسی کمک کند.