دیروز وقتی مردم ونزوئلا از خواب بیدار شدند خود را با خبری شوکه‌کننده مواجه دیدند: رئیس‌جمهوری که تا لحظه آخر دم از ایستادگی می‌زد و مردم خود را برای مقابله با امپریالیسم آمریکا مسلح کرده بود، در کوتاه‌ترین زمان ممکن همچون برف آب شد و به‌دست نیروهای دلتای آمریکایی اسیر و به خارج از کشورش برده شد.

«کیت ماهر» در گزارش دیروز شنبه برای سی‌ان‌ان نوشت، دونالد ترامپ اعلام کرد که نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا و همسرش روی عرشه ناو جنگی «یواس‌اس ایوو جیما» در حال انتقال به سمت نیویورک هستند. ترامپ صبح دیروز شنبه در مصاحبه‌ای تلفنی با فاکس نیوز گفت: «بله، [ناو] ایوو جیما؛ بالگردها آنها را خارج کردند و با یک پرواز عالی با بالگرد منتقل شدند؛ مطمئنم که لذت برده‌اند. اما به یاد داشته باشید که آنها آدم‌های زیادی را کشته‌اند.» ترامپ در پاسخ به سوالی درباره راه‌های خروجی که پیش پای مادورو گذاشته بود، گفت: «خب، در اصل من گفتم تو باید دست بکشی. تو باید تسلیم شوی.» آسوشیتدپرس گزارش داد که حمله آمریکا به ونزوئلا و دستگیری مادورو کمتر از ۳۰دقیقه به طول انجامید.

ترامپ گفت که او در کنار ژنرال‌های نظامی، دستگیری پیچیده مادورو را به صورت زنده از اتاقی در تفرجگاه مار-آ-لاگو در فلوریدا تماشا کرده است. این در حالی است که مادورو و همسرش در اقامتگاه خود خواب بودند. ترامپ پیش از برگزاری کنفرانس خبری خود تصویری از مادورو با لباس خواب و چشمان بسته با یک بطری آب معدنی در دست منتشر کرد. سی‌ان‌ان نوشت که از منابعی مطلع شد که دولت ترامپ از اواسط دسامبر آماده‌سازی برای عملیات مخفیانه برای حمله به ونزوئلا و دستگیری مادورو را آغاز کرده بود.

به هر روی، این اقدام، نخستین مداخله مستقیم نظامی آمریکا در آمریکای لاتین پس از تهاجم سال ۱۹۸۹ به پاناما برای سرنگونی مانوئل نوریگا، رهبر نظامی وقت آن کشور، به شمار می‌رود. ایالات متحده مادورو را به اداره یک «نارکو-دولت» (دولت مبتنی بر قاچاق مواد مخدر) و تقلب در انتخابات متهم می‌کرد. در مقابل، رهبر ونزوئلا که در سال۲۰۱۳ پس از هوگو چاوز به قدرت رسید، همواره تاکید می‌کرد که واشنگتن به دنبال تسلط بر ذخایر نفتی این کشور است؛ ذخایری که بزرگ‌ترین در جهان محسوب می‌شوند.

دولت ونزوئلا در آغاز در واکنش به این حمله، وضعیت اضطراری ملی اعلام و این اقدام را «تجاوز نظامی» توصیف کرد. دولت ونزوئلا افزود که حملات دیروز شنبه علاوه بر کاراکاس، پایتخت، در ایالت‌های میراندا، آراگوآ و لا گوایرا نیز رخ داد. به هر روی، گزارش‌های اوایل دیروز حاکی از آن بود که در پی این حملات، صدای انفجارهایی شنیده و ستون‌هایی از دود بر فراز کاراکاس مشاهده شد. الجزیره در گزارش دیروز خود تصویر زنده‌ای از پایتخت زیر حملات ارتش آمریکا به نمایش گذاشت.

لوسیا نیومن، خبرنگار الجزیره به نقل از منابعی گفت که انفجار در نزدیکی یا اطراف «فورت تیونا»، پایگاه اصلی نظامی در کاراکاس، رخ داده است. نیومن گفت: «فورت تیونا یک پایگاه نظامی کلیدی در آنجاست و قبر چاوز در حوالی آن قرار دارد.» سیسی دِ فلاویس، روزنامه‌نگار مستقر در کاراکاس، به الجزیره گفت که صدایی شبیه برخورد یک کامیون عظیم شنیده و پس از آن زمین به شدت لرزیده است. او افزود: «آسمان شروع به روشن شدن کرد. سپس گلوله‌ای از آتش نارنجی‌رنگ درخشید و صدای پرواز هواپیماها شنیده شد.» خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد که صدای دست‌کم هفت انفجار و پرواز هواپیماها و هلی‌کوپترها در ارتفاع پایین در پایتخت شنیده شد.

به گزارش بی‌بی‌سی، مایک لی، سناتور جمهوری‌خواه، پس از یک گفت‌وگوی تلفنی با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، گفت که روبیو پیش‌بینی کرده که با توجه به قرار گرفتن مادورو در بازداشت ایالات متحده، اقدام دیگری علیه ونزوئلا صورت نخواهد گرفت. پم باندی، دادستان کل ایالات متحده، نیز پس از دستگیری نیکولاس مادورو اعلام کرد که او «به‌زودی در خاک آمریکا و در دادگاه‌های این کشور با خشم تمام‌عیار عدالت ایالات متحده روبه‌رو خواهد شد.» باندی با اشاره به کیفرخواست صادرشده علیه مادورو، اتهامات او را «توطئه برای تروریسم مواد مخدر، توطئه برای واردات کوکائین، در اختیار داشتن مسلسل و ادوات مخرب و توطئه برای استفاده از این سلاح‌ها علیه ایالات متحده» برشمرد.

در خیابان‌ها چه می‌گذرد؟

در پی این انفجارها، مردم در محله‌های مختلف سراسیمه به خیابان‌ها ریختند. برخی از انفجارها از مناطق مختلف کاراکاس قابل مشاهده بود. کارمن هیدالگو، کارمند ۲۱ساله، درحالی‌که با صدایی لرزان با آسوشیتدپرس صحبت می‌کرد، گفت: «تمام زمین لرزید. این وحشتناک است. ما صدای انفجارها و هواپیماها را از دور شنیدیم.» او افزود: «احساس کردیم موج هوا به صورتمان می‌خورد.» با این حال، در نگاه مردم ونزوئلا برکناری مادورو یک «نقطه عطف» در تحولات این کشور است. الجزیره در گزارشی در همین رابطه نوشت با وجود «حملات استراتژیک»، ونزوئلا دوره‌ای از «آرامش پرتنش» را سپری می‌کند. تنها واکنش دولت ونزوئلا در غیاب مادورو صدور بیانیه‌ای در محکوم کردن حمله بود.

گزارش‌ها حاکی از دو پارگی در جامعه ونزوئلاست. عده‌ای از رفتن مادورو خوشحال هستند و عده‌ای از ربوده شدن رئیس‌جمهورشان خشمگین. اسکای نیوز به نقل از گزارش‌های دریافتی از منابع خود در ونزوئلا گزارش داد فضای حاکم بر این کشور، فضایی پرتنش و گیج‌کننده است. اما در عین حال، نوعی هیجان و امیدواری نسبت به تحولات پیش‌رو در میان مردم احساس می‌شود. در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، یکی از منابع، اوضاع را «تا حدی عجیب» توصیف کرد. این منبع همچنین افزود که مردم حقیقتا «نمی‌توانند آنچه را که رخ داد، باور کنند». یک شهروند ونزوئلایی در تماسی از خارج از پایتخت، پیامی برای اسکای‌نیوز ارسال کرد. در این پیام آمده بود که این نه تنها بهترین آغاز برای سال ۲۰۲۶، بلکه «بهترین شروع برای کل زندگی مردم» است.  مردم منتظرند تا ببینند در ادامه چه رخ خواهد داد. اما همان‌طور که یکی از شهروندان در پیامی برای اسکای‌نیوز نوشت: «اکثریت مردم وقتی خبر سقوط مادورو را شنیدند با خوشحالی از خواب بیدار شدند.»

سناریوهای پیش روی ونزوئلا

آنچه در آینده‌ نزدیک در ونزوئلا رخ خواهد داد، به هیچ‌وجه روشن نیست. سی‌ان‌ان در تحلیلی سناریوهای محتمل را توضیح داده و نوشت، بر اساس قانون اساسی ونزوئلا، قدرت باید به معاون نیکولاس مادورو، یعنی دلسی رودریگز منتقل شود. رودریگز اعلام کرد که دولت از مکان نگهداری رئیس‌جمهور و همچنین همسر او، سیلیا فلورس، بی‌اطلاع است. با این حال، آینده‌ این رژیم در‌هاله‌ای از ابهام قرار دارد و اپوزیسیون – چه در داخل و چه در خارج – احتمالا این لحظه را فرصتی حیاتی و سرنوشت‌ساز تلقی خواهد کرد. مخالفان دولت ونزوئلا معتقدند رئیس‌جمهور قانونی کشور، سیاستمدار تبعیدی، ادموندو گونزالس است. در میان این بلاتکلیفی، چندین سناریوی محتمل وجود دارد:

یکم) اجرای مسیر قانونی (اصل ۲۳۳ قانون اساسی): در صورت وقوع آنچه قانون آن را «غیبت مطلق» رئیس‌جمهور می‌نامد، معاون اجرایی رئیس‌جمهور – دلسی رودریگز – قدرت را در دست می‌گیرد و موظف است ظرف ۳۰روز انتخابات برگزار کند. رئیس‌جمهور منتخب جدید سپس یک دوره کامل 6ساله را آغاز خواهد کرد. 

دوم) فروپاشی رژیم و استعفا یا فرار مقامات ارشد: در این سناریو، محتمل‌ترین نامزد اپوزیسیون ادموندو گونزالس اوروتیا است که در انتخابات سال۲۰۲۴ نیز شرکت کرده بود. گونزالس که یک چهره دانشگاهی و دیپلمات باسابقه است، هم‌اکنون در تبعید در اسپانیا به سر می‌برد. او از حمایت ماریا کورینا ماچادو، فعال دموکراسی‌خواه و برنده اخیر جایزه صلح نوبل برخوردار است. ماچادو ماه گذشته در اسلو، پس از دریافت جایزه نوبل، اظهار کرد که جنبش او برای «یک انتقال قدرت منظم و مسالمت‌آمیز» پس از رفتن مادورو آماده می‌شود. او در ماه دسامبر گفته بود که گونزالس از او دعوت کرده تا معاونت ریاست‌جمهوری را بپذیرد و اطمینان داد که با آغاز روند انتقال سیاسی، «اکثریت قاطع» نیروهای پلیس و ارتش از دستورات دولت جدید تبعیت خواهند کرد.

سوم) کودتای نظامی: وزیر دفاع کنونی، ولادیمیر پادرینو لوپز، پس از حملات ایالات متحده در اوایل روز شنبه سخنرانی کرد و گفت که ونزوئلا در برابر حضور نیروهای خارجی در کشور مقاومت خواهد کرد. وی افزود: «این تهاجم نشان‌دهنده‌ بزرگ‌ترین اهانتی است که این کشور متحمل شده است.» 

چهارم) حاکمیت موقت امریکا بر ونزوئلا: در همین راستا، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پس از دستگیری نیکولاس مادورو، از برنامه‌های احتمالی دولتش برای آینده‌ حکمرانی در ونزوئلا پرده برداشت. ترامپ در کنفرانس خبری خود که با یک ساعت تاخیر منتشر شد، گفت که کشورش اداره ونزوئلا را در دست خواهد گرفت تا زمانی که «گذاری مناسب» رخ دهد و نامزد مناسبی برای اداره این کشور انتخاب شود. این بدین معناست که ایالات متحده تا اطلاع ثانوی حاکمیت بر ونزوئلا را بر عهده خواهد گرفت. ترامپ در سخنان خود تهدید کرد که ممکن است ایالات متحده «حمله دوم و گسترده‌تری» به ونزوئلا انجام دهد هرچند سپس اعلام کرد که با توجه به «موفقیت حمله اول»، شاید ضربه دوم لازم نباشد.

  ترامپ پیش از کنفرانس خبری خود در گفت‌وگو با فاکس نیوز گفت: ایالات متحده اکنون در حال تصمیم‌گیری در مورد اتفاقات بعدی در ونزوئلا است. وی افزود: «ما نمی‌توانیم ریسک کنیم و اجازه دهیم شخص دیگری آن را اداره کند. بنابراین ما اکنون در حال تصمیم‌گیری هستیم. ما کاملا در آن دخیل خواهیم بود.» / دنیای اقتصاد