حضرت زینب(س)؛ از پیام‌رسانی واقعه عاشورا تا فرماندهی نبرد روایت‌ها

آفتاب نو– حضرت زینب (س)، دختر امیرالمؤمنین علی (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س)، در دامان وحی رشد یافت و از همان آغاز زندگی، با معارف عمیق اسلامی و شناختی دقیق از مسئولیت‌های انسانی و اجتماعی پرورش پیدا کرد. سیره و زندگانی این بانوی بزرگ اسلام گواه آن است که زن در منظومه فکری اسلام، نه موجودی حاشیه‌نشین و منزوی، بلکه عنصری آگاه، مسئول و تأثیرگذار در جامعه به شمار می‌رود.

در نگاه زینبی، زن نه نظاره‌گر منفعل حوادث، بلکه کنشگری مسئول است که در لحظات سرنوشت‌ساز، وظیفه خود را به‌درستی تشخیص داده و به میدان می‌آید و حضرت زینب (س) با درک عمیق از شرایط زمانه خویش، نشان داد حضور اجتماعی زن، نه‌تنها در تعارض با عفت و حجاب نیست، بلکه این مؤلفه‌ها پشتوانه اقتدار و استحکام شخصیت زن مؤمن در میدان‌های دشوار اجتماعی و تاریخی است.

نقش‌آفرینی حضرت زینب کبری (س) در واقعه کربلا، جلوه‌ای آشکار از این حقیقت است. اگرچه حادثه عاشورا با شهادت امام حسین (ع) و یارانش به اوج رسید، اما پایان نیافت؛ چراکه تداوم رسالت آن بر عهده بانویی قرار گرفت که بار سنگین پیام‌آوری نهضت حسینی را با صبر، آگاهی و مسئولیت‌پذیری به دوش کشید. زینب (س) در برابر انبوهی از مصائب ایستادگی کرد؛ از داغ شهادت برادر و فرزندان تا اسارت خاندان پیامبر اکرم (ص).

صبر حضرت زینب (س)، صبری منفعل و خاموش نبود، بلکه صبری آگاهانه، هدفمند و همراه با تعهد تاریخی بود و این صبر، اجازه نداد پیام عاشورا در هیاهوی قدرت، تحریف و تبلیغات دستگاه حاکم گم شود و خطبه‌های روشنگرانه و موضع‌گیری‌های قاطع او در کوفه و شام، پرده از چهره واقعی ظلم برداشت و حقیقت قیام امام حسین (ع) را برای تاریخ ماندگار ساخت.

حضرت زینب (س) با ایفای این نقش تاریخی، الگویی ماندگار از زن مسلمان ارائه داد که بر اساس آن، زن می‌تواند با حفظ کرامت، عفاف و هویت دینی خود، در عرصه‌های اجتماعی و تاریخی حضوری مؤثر داشته باشد و در حساس‌ترین بزنگاه‌ها، پاسدار ارزش‌ها و آرمان‌های الهی باشد و این سیره روشن، امروز نیز الهام‌بخش زن مسلمان در مسیر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و دفاع از حقیقت است.

ابعاد دشمن شناسی حضرت زینب کبری (س)

سیده رقیه تمیمی مدرس حوزه علمیه گفت: وقتی‌که اسرا وارد مدینه می‌شوند، حضرت زینب (س) از ورود به مدینه خودداری می‌کند و خارج از شهر اردو می‌زند و شروع به آگاهی‌بخشی می‌کند که این آگاهی‌بخشی، منجر به شناسایی دشمن می‌شود و در نهایت مردم به دلیل نامشروع بودن حکومت بنی‌امیه، آن حکومت را ساقط می‌کنند و همین مسئله باعث می‌شود که یزید، از حیثیت خودش دفاع کند و اهل‌بیت امام حسین (ع) را وارد کاخ خود کند و صحابه را تکریم کند، اما صحابه وقتی بازمی‌گردند با توجه به سخنرانی حضرت زینب (س) و آگاهی بخشی ایشان درباره دشمن، قیام حره را راه بیندازند.

تمیمی بیان کرد: دشمن‌شناسی حضرت زینب (س) یک شناخت سطحی یا صرفاً مبتنی بر قدرت نظامی نبود، بلکه ریشه در تحلیل عمیق ایشان از ماهیت ایدئولوژیک بنی‌امیه داشت و ایشان به خوبی می‌دانستند که یزید و دستگاهش تنها حکومت‌گرانی ستمگر نیستند؛ بلکه نمایندگان جاهلیت مدرن در لباس خلافت بودند که ریشه دین را هدف گرفته‌اند. استراتژی حضرت زینب (س) بر این اصل استوار بود که هدف دشمن تنها کشتن نبود، بلکه تحریف و پوشاندن حقیقت بود و او در خطبه‌های کوفه و شام با شجاعت بی نظیر این القاب و نقاب را کنار زده و ماهیت اصلی یزید را به عنوان فردی که تنها ادعای اسلام دارد اما در عمل از مبانی جاهلیت پیروی می‌کنند آشکار ساختند. در خطبه‌های کوفه و شام ایشان نه موضع یک بازمانده ضعیف بلکه یک فقیه و شاهد عینی اعتبار یزید را هدف گرفتند و با استناد به جایگاه خانواده شأن در نزد پیامبر بذر تردید و پرسشگری در قلب جامعه کاشتند و ایشان با انتخاب زبان حقانیت به جای زبان عاطفه صرف ستون‌های مشروعیت یزید را لرزاند.

حضرت زینب (س) از موضع یک فقیه و شاهد عینی، اعتبار یزید را هدف گرفتند

تمیمی عنوان کرد: در خطبه‌های کوفه و شام، ایشان نه از موضع یک بازمانده ضعیف، بلکه از موضع یک فقیه و شاهد عینی، اعتبار یزید را هدف گرفتند و با استناد به جایگاه خانواده‌شان در نزد پیامبر، بذر تردید و پرسشگری را در قلب جامعه کاشتند و ایشان با انتخاب زبان حقانیت به جای زبان عاطفه ستون‌های مشروعیت یزید را لرزاندند.

یکی از وجوه برجسته دشمن‌شناسی زینبی، تعیین دقیق زمان و مکان مناسب برای کنش و واکنش بود در مواقعی که سکوت ضروری بود، مثلاً برای حفظ جان امام سجاد (ع) و سایر بازماندگان ایشان صبر استراتژیک پیشه کردند اما با ورود به دارالحکومه کوفه و مجلس یزید دریافتند که شرایط برای افشاگری فراهم است و هدف تاکتیکی ایشان در آن مجالس، نه درخواست بخشش یا آزادی، بلکه تبدیل مجلس پیروزی یزید به دادگاه محاکمه یزید بود با این کار پیروزی نظامی یزید از نظر فرهنگی و سیاسی، به یک شکست فاجعه‌آمیز تبدیل شد.

این پژوهشگر امور زنان در ادامه با اشاره به الگو گرفتن از سیره زینبی گفت: جوهره تأسی زنان ایرانی به حضرت زینب (س)، در تبدیل رنج و مصیبت به صبر استراتژیک و ابزار پیام‌رسانی نهفته بود و زینب کبری (س) پس از تحمل داغ‌های بزرگ به جای انزوا، به بزرگ‌ترین سفیر پیام کربلا تبدیل شد. در دفاع مقدس زنانی که فرزندان، همسران یا برادران خود را از دست دادند، به جای فروپاشی، پرچم مقاومت را بلند کردند و مادران شهدا با گفتمان «افتخار به اهدای فرزند» و نه «شکایت از دست دادن» روایتگر اصلی پیام دفاع مقدس در جامعه شدند و آن‌ها با تحمل رنج دوری و مصیبت، مانع از تضعیف روحیه مردم و رزمندگان شدند و این دقیقاً همان میراثی بود که حضرت زینب (س) پس از کربلا برای حفظ انگیزه و آرمان عاشورا پایه‌گذاری کرد.

وی اضافه کرد: در طول تاریخ انقلاب به ویژه دفاع مقدس زنانی حضور داشتند که شجاعتشان صرفاً در صبر نبود، بلکه در عمل مستقیم نیز تجلی می‌یافت از سازماندهی مقاومت تا حمل سلاح یا کمک در خنثی‌سازی تحرکات دشمن علاوه بر این پس از اسارت برخی از رزمندگان، همسران و مادران، با الهام از خطبه‌های کوبنده حضرت زینب (س) در دربار یزید با قدرت تمام و بدون تزلزل بر آرمان‌های خود تأکید کردند.

عفاف زینبی، تجلی اقتدار روحی در سخت‌ترین شرایط

مدرس حوزه علمیه در ادامه به پوشش و عفاف زینبی هم اشاره کرده و بیان کرد: عفاف و حجاب در سیره حضرت زینب (س)، فراتر از یک پوشش ظاهری، به منزله یک سپر روانی و سیاسی عمل کرد در شرایطی که خاندان اسیر شده بودند امویان تلاش داشتند با تحقیر و نمایش آن‌ها در انظار عمومی کرامت و حیثیت اهل بیت (ع) را در هم بشکنند تا مشروعیت نهضت را از بین ببرند. در این سخت‌ترین شرایط، حضرت زینب (س) با اصرار بر حفظ حدود عفاف، حتی با حداقل امکانات، در واقع اعلام کردند که اگرچه از نظر فیزیکی اسیر هستند، اما حیثیت روحی و کرامت معنوی آن‌ها تسخیرناپذیر است و ایشان با حفظ متانت و شأن خود، تلاش دشمن برای به نمایش گذاشتن شکست‌خوردگان را ناکام گذاشتند و آن تحقیر را به صحنه افشاگری تبدیل کردند.

وی اظهار داشت: در شرایط کنونی، که جنگ نرم بر محور مصرف‌گرایی و کالا پنداری زن استوار است، عفاف زینبی نقش یک مرز هویتی و ایدئولوژیک را ایفا می‌کندجاهلیت مدرن که حضرت زینب (س) در کوفه و شام با جلوه تاریخی آن جنگیدند تلاش می‌کند تا هویت زن را به جسم، ظاهر و نمایش محدود کند تا او را به عنصری منفعل و مصرفی در بازار تبدیل سازد و تأسی به عفاف زینبی در واقع، اعلام جنگ علیه این انفعال است و این عفاف به زنان اقتدار می‌بخشد که ارزش و کرامت خود را نه از نگاه دیگران بلکه از جوهره درونی و تعهد فکری خود بگیرند این مقاومت، اساسی‌ترین گام در حفظ آزادی انتخاب هویتی در دنیایی است که مدام می‌کوشد هویت‌ها را قالب‌بندی کند.

حضرت زینب کبری (س)، فراتر از یک شاهد رنج، به حق فرمانده راهبردی و مغز متفکر نهضت کربلا پس از شهادت برادرش بود میراث ایشان، یک درس چندوجهی برای عصر کنونی است و ایشان با درک عمیق از جاهلیت مدرن یزیدی زمانه خود، نهضت را از یک شکست نظامی به یک پیروزی ایدئولوژیک تبدیل کردند تأسی به ایشان، نیازمند تقلید در صبر استراتژیک برای مدیریت بحران‌های اجتماعی و سیاسی و به کارگیری استراتژی مقاومت فرهنگی است که اوج آن در محور عفاف و حجاب به عنوان نماد هویت و سپر روانی؛ سیاسی در برابر تهاجمات فرهنگی دشمنان آشکار و پنهان جلوه‌گر می‌شود.

منبع: مهر