مزیت‌های اجتماعی یک واکنش غریزی | چرا گل‌انداختن صورت به نفع ماست؟

آفتاب نو، فرخنده رفائی: سرخ‌شدن ناگهانی صورت تجربه‌ای آشناست؛ وقتی خجالت می‌کشیم، گرمایی آرام از گردن به گونه‌هایمان می‌دود و در لحظه صورت ما سرخ می‌شود یا اصطلاحا «گل می‌اندازد». حتی اگر کسی به ما بگوید: «داری سرخ می‌شوی؟» اوضاع بدتر هم می‌شود. اما راز پشت این واکنش طبیعی بدن، چیست؟

به گزارش ساینس‌آلرت، سرخ‌شدن صورت از نظر فیزیولوژیک نتیجه افزایش ناگهانی جریان خون در پوست صورت، گوش‌ها، گردن یا حتی سینه است. زمانی که احساساتی مانند خجالت، کم‌رویی یا خودآگاهی شدید فعال می‌شوند، دستگاه عصبی سمپاتیک وارد عمل می‌شود و هورمون آدرنالین ترشح می‌کند. این هورمون در اغلب نقاط بدن باعث تنگ‌شدن رگ‌ها می‌شود، اما در صورت نتیجه‌ای معکوس دارد: رگ‌ها گشاد می‌شوند و خون بیشتری به سطح پوست می‌رسد. همین فرایند است که احساس گرما و قرمزی ایجاد می‌کند. گرچه این تغییر در پوست‌های روشن واضح‌تر دیده می‌شود، اما در پوست‌های تیره هم رخ می‌دهد، حتی اگر کمتر به چشم بیاید.

سیگنال فیزیولوژیک یا اجتماعی؟

با این حال، اهمیت اصلی سرخ‌شدن نه در بدن، بلکه در روابط اجتماعی ما نهفته است. دانشمندان معتقدند این واکنش در جریان تکامل به‌عنوان یک «سیگنال اجتماعی» شکل گرفته است؛ نشانه‌ای ناخودآگاه که به دیگران می‌گوید فرد از یک خطای اجتماعی آگاه شده یا احساس شرمندگی می‌کند.

چون سرخ‌شدن قابل‌کنترل نیست، اغلب به‌عنوان علامتی از صداقت و پاکی (sincerity ) برداشت می‌شود. به‌نوعی، این واکنش می‌تواند یک عذرخواهی غیرکلامی باشد که تنش را کاهش می‌دهد و به حفظ اعتماد و پیوندهای اجتماعی کمک می‌کند.

واکنش متفاوت خودشیفته‌ها

دلایل سرخ‌شدن می‌تواند متفاوت باشد. خجالت، خشم یا حتی برانگیختگی هیجانی همگی ممکن است این واکنش را فعال کنند، اما سازوکار فیزیولوژیک یکسان است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند کودکان مبتلا به اضطراب اجتماعی در واکنش به تعریف و تمجید اغراق‌آمیز بیشتر سرخ می‌شوند، در حالی که کودکانی با ویژگی‌های خودشیفتگی فقط زمانی سرخ می‌شوند که میزان تحسین با تصویر ذهنی‌شان از خود هم‌خوانی نداشته باشد. این یافته‌ها نشان می‌دهد سرخ‌شدن ارتباط تنگاتنگی با خودآگاهی و ادراک اجتماعی دارد.

بیشتر بخوانید:

وقتی بزرگ می‌شویم

از نظر آماری، زنان و افراد جوان بیشتر سرخ می‌شوند؛ موضوعی که شاید توضیح دهد چرا این واکنش با مفاهیمی مانند جوانی و سرزندگی گره خورده است. با افزایش سن و تجربه اجتماعی، شدت این واکنش معمولا کاهش می‌یابد؛ یا به این دلیل که هنجارهای اجتماعی را بهتر می‌شناسیم، یا چون خطاهای کوچک کمتر برایمان اهمیت دارد.

در اغلب موارد، سرخ‌شدن نیازی به درمان ندارد. اما اگر قرمزی صورت طولانی‌مدت، دردناک یا از نظر روانی آزاردهنده باشد، مشاوره پزشکی یا روان‌درمانی—به‌ویژه درمان شناختی‌رفتاری—می‌تواند مفید باشد. در نهایت، شاید بهتر باشد به‌جای جنگیدن با این واکنش، آن را به‌عنوان پیامی از بدن ببینیم؛ پیامی که نشان می‌دهد چگونه با دیگران و با خودمان ارتباط برقرار می‌کنیم.