علت آتش‌سوزی کارخانه کاله چه بود؟ + ویدئو

عصر دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴، واحد لبنیات کاله در شهر آمل گرفتار یکی از بزرگ‌ترین آتش‌سوزی‌های صنعتی سال‌های اخیر شد. آتش‌سوزی حوالی ساعت ۱۶:۰۰ آغاز شد و به دلیل وجود مواد قابل اشتعال همچون کارتن‌های بسته‌بندی و روغن‌های پنیر، شعله‌ها به سرعت گسترش یافتند. انتشار دود غلیظ آسمان مناطق جنوبی آمل را فرا گرفت و عملیات تولید کارخانه مختل شد. مجتمع کاله یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات لبنی ایران است و حدود دو هزار کارگر در آن فعالیت می‌کنند.

آتش‌سوزی کارخانه کاله چطور آغاز شد؟

به گزارش ایسنا، مقام‌های محلی بعد از بررسی اولیه سهل‌انگاری در عملیات جوشکاری را عامل اصلی حادثه دانستند. فرماندار آمل اعلام کرد کارگران در هنگام تعمیر بخشی از تاسیسات در مجاورت مواد آتش‌زا مشغول جوشکاری بودند و جرقه‌های ناشی از جوش باعث شعله‌ور شدن کارتن‌ها و دیگر مواد قابل اشتعال شد.

استاندار مازندران نیز تأکید کرد حادثه «یک رخداد طبیعی» بوده و پس از بررسی‌های فنی دلایل دقیق اعلام می‌شود؛ روایتی که سبب شد برخی از شایعات درباره «خرابکاری» یا نشتی آمونیاک رد شود.

عملیات اطفای حریق و تلاش‌ها برای مهار شعله‌ها

به دنبال اعلام حادثه، تمام ظرفیت آتش‌نشانی و امدادی شهر آمل و شهرستان‌های اطراف برای مهار آتش بسیج شد. به گزارش ایسنا، در مجموع حدود ۲۰۰ آتش‌نشان و ده‌ها خودرو از شهرهای مختلف مازندران، تهران و البرز به محل اعزام شدند. استاندار مازندران می‌گوید امکان استفاده از هواپیماهای آتش‌نشانی ایلوشین نیز بررسی شد، اما به‌دلیل موفقیت نیروهای زمینی نیازی به استفاده از آنها نبود.

سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران در گفت‌وگو با ایسنا گفت در ساعات اولیه حدود ۹۰ درصد حریق مهار شد و از رسیدن شعله‌ها به بخش‌های حساس کارخانه – به‌ویژه مخازن آمونیاک مورد استفاده در سردخانه – جلوگیری شد. فرماندار آمل نیز تأکید کرد آتش تحت کنترل است و در ساعات بعد عملیات «لکه‌گیری» برای خاموش‌کردن شعله‌های باقی‌مانده ادامه یافت.

نقش مهم آمونیاک در خطرناک شدن حریق

یکی از نگرانی‌های جدی در طول عملیات، وجود مخازن آمونیاک در سردخانه بود. آمونیاک با فرمول شیمیایی NH₃ ترکیبی از نیتروژن و هیدروژن و در دمای اتاق یک گاز بی‌رنگ با بوی تند است؛ ماده‌ای که در غلظت‌های بالا می‌تواند خورنده و سمّی باشد.

از آمونیاک در صنایع مختلف به‌عنوان مبرد طبیعی استفاده می‌شود؛ این مبرد در چرخه تبخیر–تراکم به عنوان سیال انتقال حرارت عمل می‌کند و به‌دلیل راندمان بالا، هزینه عملیاتی پایین و تاثیر ناچیز بر گرمایش جهانی، در صنایع غذایی و کارخانه‌های لبنی و پروتئینی کاربرد گسترده دارد. با این حال سمی بودن آن باعث می‌شود رعایت استانداردهای ایمنی، نصب حسگرهای نشتی و تهویه مناسب در سردخانه‌ها ضروری باشد.

در حادثه آمل، هرچند برخی منابع غیررسمی احتمال می‌دادند نشتی آمونیاک در بخش سردخانه منجر به انفجار شده باشد، اما مقام‌های رسمی این فرضیه را رد کردند. مدیرکل بحران استانداری مازندران اعلام کرد خطر برخورد شعله‌ها با مخزن آمونیاک که می‌توانست به فاجعه‌ای بزرگ‌تر تبدیل شود، توسط آتش‌نشانان رفع شد. به گفته وی، آتش‌سوزی در انبار پنیر با درصد چربی بالا رخ داده بود و وجود روغن و کاغذ سبب گسترش سریع شعله‌ها شد. با این حال تیم‌های عملیاتی توانستند مانع رسیدن آتش به مخازن آمونیاک شوند و از وقوع انفجار جلوگیری کنند.

آمار مصدومان آتش‌سوزی کارخانه کاله

سخنگوی جمعیت هلال احمر کشور در مورد تلفات حادثه آتش‌سوزی کارخانه کاله گفت ۲۳ تیم امدادی و ۶۷ نیروی نجات در محل حاضر شدند و پنج نفر مصدوم را به مراکز درمانی منتقل کردند و یک نفر دیگر سرپایی درمان شد. در مقابل، خبرگزاری عصر ایران در گزارشی که بعد از مهار حریق منتشر شد، اعلام کرد حادثه بدون تلفات جانی و مصدومیت مهار شده است.

ابعاد خسارت و اقدامات انجام شده

آتش‌سوزی در انبار پنیر و کارتن‌های بسته‌بندی حدود ۷٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰ مترمربع از سوله‌های کارخانه را در برگرفت. حجم بالای کاغذ، چربی و مواد قابل اشتعال باعث گسترش سریع آتش شد. به گفته مسئولان، ده‌ها کارتن، محصولات بسته‌بندی و بخشی از تاسیسات سردخانه دچار خسارت جدی شده‌اند، اما خطوط اصلی تولید و بخش‌های تولید شیر و ماست سالم مانده‌اند. ارزش مالی خسارت‌ها هنوز به طور دقیق اعلام نشده و قرار است پس از بررسی کارشناسی برآورد شود.

در طول حادثه، برای جلوگیری از خطر انفجار محتمل، فرماندار آمل دستور تخلیه منازل و کسب‌وکارهای واقع در شعاع یک‌هزار متری اطراف کارخانه را صادر کرد.

آمونیاک چیست و چه کاربردی در صنعت لبنیات دارد؟

آمونیاک (NH₃) ترکیبی ساده از نیتروژن و هیدروژن است که در دمای معمولی به صورت گاز بی‌رنگ و دارای بوی تند حضور دارد. این ماده یکی از ضایعات طبیعی متابولیسم حیوانات و به‌ویژه موجودات آبزی به شمار می‌رود و نقشی اساسی در چرخه نیتروژن دارد. در صنایع شیمیایی، آمونیاک به عنوان ماده اولیه برای تولید کودها، اسید نیتریک و ترکیبات نیتروژنی به کار می‌رود. همچنین محلول‌های آمونیاک برای تمیزکردن شیشه و فلزات استفاده می‌شود.

در صنعت لبنیات و فرآوری مواد غذایی، آمونیاک کاربرد اصلی‌اش مبرد سردخانه است. سیستم‌های تبرید آمونیاکی در چرخه تبخیر–تراکم از آمونیاک به عنوان سیال منتقل‌کننده گرما استفاده می‌کنند. این سیستم‌ها به دلیل راندمان بالا، هزینه عملیاتی پایین و اثر ناچیز بر گرمایش جهانی نسبت به مبردهای فلوئوردار ترجیح داده می‌شوند. به همین دلیل، بسیاری از کارخانه‌های لبنی و پروتئینی بزرگ از جمله کاله از مخازن آمونیاک برای خنک کردن خطوط تولید و انبارهای پنیر بهره می‌برند.

با این حال، آمونیاک ماده‌ای سمی و خورنده است و نشتی آن می‌تواند به مسمومیت شدید یا انفجار منجر شود؛ بنابراین نصب دتکتور گاز و طراحی استاندارد چرخه‌های برودتی برای جلوگیری از نشت و ایجاد تهویه مناسب لازم است.

وضعیت کنونی آتش‌سوزی کارخانه کاله

طبق اظهارات سخنگوی مدیریت بحران کشور در بامداد ۱۶ دی ۱۴۰۴، آتش‌سوزی به طور کامل تحت کنترل قرار گرفته و از سرایت آن به سایر بخش‌ها جلوگیری شده است. عملیات لکه‌گیری تا صبح ادامه داشت و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد وضعیت حادثه پایدار شده است. کارشناسان در حال ارزیابی میزان خسارت و بررسی دقیق دلایل فنی حادثه هستند.