خواسته اصلی معترضان چیست؟

اعتراضات این روزها که از دل نوسانات شدید اقتصادی سر برآورد، خیلی زود نشان داد که نارضایتی عمومی در ایران تنها به یک مطالبه مشخص محدود نمی‌شود. حرکت‌هایی از این دست معمولاً از نقطه‌ای آغاز می‌شوند، اما با تداوم خود لایه‌های پنهان‌تری از جامعه را آشکار می‌کنند. ورود این اعتراضات به هفته دوم و تغییر شعارهای معترضان، نشانه‌ای روشن از همین تحول است.

به گزارش رویداد۲۴، اعتراضات جاری وارد هفته دوم شده و اینطور که از شعار‌های معترضان برمی‌آید، از رویکرد اولیه یعنی مطالبه کنترل بازار ارز که از سوی بازاریان مطرح شد، فاصله گرفته است. اعتراضات کنونی در واقع بازتابی از ترکیب پیچیده‌ای از خواسته‌های مردم است؛ این واقعیت، چالشی جدی برای سیاست‌گذاران ایجاد کرده و سوال این است که چگونه می‌توان به همه دغدغه‌ها پاسخ داد؟

شواهد میدانی و تصاویر منتشر شده در فضای مجازی نشان می‌دهد که اعتراضات اخیر، تنها محدود به مشکلات اقتصادی نیست. کاهش قدرت خرید، افزایش تورم و نگرانی‌های معیشتی، بخش مهمی از خشم عمومی را شکل می‌دهند، اما نارضایتی از سیاست‌های داخلی و خارجی، محدودیت‌ها برای فعالان سیاسی و فشار بر رسانه‌ها نیز همزمان بخش دیگری از جامعه را به صحنه اعتراض کشانده است.

تحلیلگران اجتماعی بر این باورند که تلاش برای ساده‌سازی اعتراضات و تقلیل آن به یک موضوع اقتصادی یا سیاسی، تصویر واقعی جامعه را مخدوش می‌کند و راهکار‌های دولت را ناکارآمد می‌سازد. شاهد این مدعا توییت سمیه توحیدلو، جامعه‌شناس، است که می‌نویسد:

اصراری که جمعیتی دارند که کل مسئله مردم را اقتصاد و معیشت بدانند نمی‌فهمم. نه اینکه معیشت مسئله نباشد، تلاش برای اینکه آزادی و دموکراسی را فرع بر اقتصاد بدانند و از طریق تقدم و تفضل اقتصاد، مسائل اجتماعی و سیاسی را نادیده بگیرند را متوجه نمی‌شوم. جریان‌هایی در این موضوع بهم می‌رسند.

پاسخ یوسف پزشکیان، پسر رئیس‌جمهور، به او هم نشان می‌دهد که درک این پیچیدگی ضروری است. او می‌نویسد:

معیشت دغدغه بخشی از مردم است. آزادی هم دغدغه بخشی از مردم و اقتصاد دغدغه بخش دیگری از مردم. مشکل اینجاست که بعضی آدم‌ها دوست دارند بگویند خواسته همه مردم یک چیز است.

این تبادل نظر، نمونه‌ای از واقعیتی است که فعالان اجتماعی و تحلیلگران مدت‌ها درباره آن هشدار داده‌اند؛ خواسته‌های مردم همگن نیست و سیاست‌گذاران نباید آن را یک‌سویه تحلیل کنند.

کارشناسان معتقدند، مواجهه با خواسته‌های چندگانه مردم نیازمند رویکردی پیچیده و چندجانبه است. تمرکز صرف بر مشکلات اقتصادی، بخش آزادی‌خواه جامعه را نادیده می‌گیرد و بالعکس، پرداخت صرف به حقوق اجتماعی و سیاسی، نگرانی‌های اقتصادی را بی‌جواب می‌گذارد.

در عمل، هرگونه سیاست‌گذاری بدون توجه همزمان به این دو محور، ممکن است نه تنها اعتراضات را کاهش ندهد، بلکه بر دامنه و شدت آن بیفزاید.

اعتراضات اخیر ایران نشان می‌دهد که جامعه، خواسته‌های متنوع و چندلایه‌ای دارد؛ از نان و معیشت گرفته تا آزادی و حقوق اجتماعی. توییت‌ها و واکنش‌ها در فضای مجازی، بازتابی از این واقعیت پیچیده‌اند و یادآوری می‌کنند که تحلیل سطحی یا تمرکز تک‌محوره، تصویری ناقص از جامعه ارائه می‌دهد و سیاست‌گذاران را با چالشی جدی مواجه می‌سازد.