اهتمام به اخلاق گمشده حوزه است

آیت‌الله علی‌اکبر رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۷ دی‌ماه در مراسم رونمایی از جلد اول و دوم دانشنامه قرآن و اخلاق که در این پژوهشگاه برگزار شد، با قدردانی از اعضای شورای علمی و نویسندگان این دانشنامه، گفت: یکی از کرسی‌های نظریه‌پردازی که چند سال قبل برگزار شد، به نظریه آیت‌الله احمد بهشتی با عنوان اعجاز اخلاق نبوی اختصاص داشت. معمولاً در این کرسی‌ها سختگیری زیادی وجود دارد، اما با این وجود، این نظریه تأیید شد که اخلاق جزئی از اعجاز نبی اکرم(ص) است.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه چنین خدماتی تنها با توفیق الهی محقق می‌شود، اظهار کرد: بحث دانشنامه‌نگاری از اوایل دهه ۸۰ در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی آغاز شد. همان سال که حضرت آقا سال را به نام سال امام علی(ع) نامگذاری کردند، برخی بزرگان از جمله آیت‌الله العظمی جوادی آملی به ما پیشنهاد کردند که برای این سال، کار عظیمی انجام دهیم. به پیشنهاد ایشان، این پروژه را آغاز کردیم.

وی افزود: آیت‌الله العظمی جوادی آملی در خطبه‌های نماز جمعه فرمودند که پس از الغدیر کاری درباره امام علی(ع) صورت نگرفته است و شایسته است که امسال صد مقاله از سوی صد دانشمند تهیه و منتشر شود. با توجه به توصیه ایشان و با حمایت شورای عالی انقلاب فرهنگی، ما دانشنامه ۱۳ جلدی امام علی(ع) را طی ۲۲ ماه تألیف و منتشر کردیم.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه نسخه‌ای از دانشنامه را به آیت‌الله جوادی ارائه کردند و ایشان ضمن تقدیر فرمودند: اگر کار دیگری هم بخواهید انجام دهید»، اضافه کرد: «ما گفتیم اگر بتوانیم خدمتی انجام دهیم، حتماً علاقه‌مند هستیم. پس از فرمایش ایشان که دستور دادند دانشنامه حضرت فاطمه(س) نیز تدوین شود، این توفیق هم نصیب ما شد.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه آیت‌الله العظمی جوادی آملی در تعبیری فرمودند که الغدیر سه جلد علمی و مابقی آن سند است، ولی دانشنامه امام علی(ع) به‌طور کامل علمی است، افزود: ایشان همچنین کتبی از ما خواستند که دانشنامه حضرت فاطمه(س) را نیز تألیف کنیم و این کار نیز آغاز شد.

رشاد با اشاره به ویژگی دانشنامه‌نگاری در این پژوهشگاه، تصریح کرد: این دانشنامه ساختار موضوعی دارد و نه الفبایی، که از حرف الف شروع شود. طراحی ساختار کار، فرآیندی مفصل و وقت‌گیر است و باید کاملاً مبتنی بر دانش انجام شود. همچنین لازم است برای هر حوزه، مطالب به حد اشباع نوشته شود و کار با دقت فراوان صورت گیرد.

وی ادامه داد: جلسات بررسی دانشنامه‌ها گاهی تا ۲۲ یا ۲۳ ویرایش علمی را پشت سر می‌گذارد و سپس وارد شورای علمی می‌شود. مواردی بوده که پس از ۱۵ ویرایش باز هم برگشت داده شده تا اتقان بیشتری پیدا کند.

تأسف نسبت به کم‌کاری در عرصه اخلاق

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه گاهی در یک جلسه شش ساعته، از صبح تا ظهر، تنها یک سوم یک مقاله بررسی می‌شود و این دقت کم‌نظیر است، گفت: در حوزه اخلاق واقعاً باید تأسف بخوریم، زیرا ما طلبه‌ها و استادان حوزه، اهتمام کافی به اخلاق نداریم و دین را به‌صورت تک‌بعدی پیاده می‌کنیم و باید از رسول‌الله(ص) طلب عذر کنیم.

رشاد با تأکید بر اینکه دین، معجون جامع و شفابخش است که باید به همه اجزای آن توجه شود و نباید دچار افزودگی یا کاستی شویم، افزود: اگر بخشی از دین را کم یا زیاد کنیم، تبدیل به سم مهلک خواهد شد و امروز جوانی که در جامعه سخن نادرست می‌گوید یا رفتار نادرست دارد، تقصیر طلبه‌ها و مسئولان حوزه است؛ زیرا ما اهتمام لازم به اخلاق را نداشته‌ایم.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی همچنین تأکید کرد: ما اسناد بالادستی و قوانین زیادی تولید می‌کنیم. تولید این اسناد لازم است، اما نباید به صرف تولید آن بسنده کنیم. من هم جزو مجرمین درجه اول تولید سند و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی هستم، اما سند باید عینیت پیدا کند و به مرحله اجرا برسد.

اسناد زیاد و کم ثمر تولید می‌کنیم

رئیس شورای سیاستگذاری حوزه علمیه تهران با بیان اینکه «ما جزو کشورهایی هستیم که بیشترین اسناد را تولید می‌کنیم»، تصریح کرد: اسناد بسیار زیبا و مفصل و لازم هستند و گاهی به یک جلد حجیم تبدیل می‌شوند که مباحث نظری را تبیین می‌کنند، اما صرف تولید سند ثمری ندارد و جدیتی در اجرا وجود ندارد.

وی ادامه داد: در حوزه قانون کار فعالیت زیادی داریم، اما این قوانین گاهی مانند غولی خارج شده از چراغ جادو عمل می‌کنند و به کشور آسیب می‌رسانند و ما را گرفتار بروکراسی سنگین می‌کنند. ما طلبه‌ها هم به فقه نسبت به اخلاق توجه بیشتری داریم، هرچند در همان هم ضعف‌هایی وجود دارد.

آیت‌الله رشاد افزود: اکنون در حوزه فقه و اصول حدود ۷۴۰ درس خارج داریم و تنها دو جلسه اخلاق برگزار شده است که بزرگان آن را اداره می‌کنند. ما مجلس قانونگذاری داریم، اما مرجعی برای اخلاق‌نگاری نداریم تا مردم با اخلاق حرفه‌ای در حوزه‌های مختلف آشنا شوند. به همین دلیل، برخی تصور می‌کنند که اگر اخلاقی رفتار کنند، ضرر خواهند کرد.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد: این دانشنامه تنها موج کوچکی در یک اقیانوس است.

وی در پایان این آیین با بیان اینکه دانشنامه نبوی نیز مجدداً در دستور کار قرار گرفته است، از محققان خواست تا در تألیف و تدوین مقالات همکاری کنند تا چند جلد باقیمانده نیز به ثمر برسد.