خوانشی تاریخی-جامعه‌شناختی از ایران معاصر در «ایران بین دو انقلاب»

به گزارش گروه فرهنگ و هنر برنا؛ مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با رویکرد معرفی منابع شاخص و کمتر شناخته‌شده گنجینه نسخ خطی، منابع چاپی و پیایند‌های سازمان طراحی شده است و در هر روایت، یکی از آثار برجسته این گنجینه را پیش‌روی مخاطبان قرار می‌دهد.  

کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان که به عنوان متنی پایه‌ای در بسیاری از رشته‌های علوم اجتماعی و تاریخی تدریس می‌شود، تحلیل جامعه‌شناختی و تاریخی از فرایند تحولات ایران از جنبش مشروطه تا انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷/۱۹۷۹ میلادی ارائه می‌دهد.

این کتاب با رویکردی ساختاری و مبتنی بر تحلیل طبقات اجتماعی و نیرو‌های سیاسی، به واکاوی ریشه‌های اقتصادی، اجتماعی و ایدئولوژیک تحولات یک صد ساله ایران می‌پردازد. آبراهامیان استدلال می‌کند که برای درک انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید تحولات دوره میانی، به ویژه دوران حکومت پهلوی و نقش نیرو‌های سیاسی همچون حزب توده، جبهه ملی و گروه‌های مذهبی را به دقت مطالعه کرد.  تمرکز اصلی کتاب بر تأثیرات متقابل دولت، طبقات اجتماعی (از جمله زمین‌داران، بورژوازی نوپا و کارگران و روشنفکران) و ایدئولوژی‌های رقیب در شکل‌گیری تاریخ پرتلاطم معاصر ایران است.

ساختار کتاب به صورت تاریخی تحلیلی طراحی شده است. نویسنده پس از مروری بر زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی عصر قاجار و انقلاب مشروطه، به بررسی دوره رضاشاه و سیاست‌های متمرکزسازی و نوسازی آمرانه می‌پردازد. بخش عمده و هسته مرکزی کتاب، به تحلیل دوره محمدرضا شاه اختصاص یافته است؛ از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم و ظهور و افول حکومت مصدق، تا تثبیت حکومت پهلوی دوم و نقش قدرت‌های خارجی.  آبراهامیان با جزییاتی دقیق، شکل‌گیری، گسترش و فعالیت احزاب و گروه‌های سیاسی، به ویژه حزب توده ایران، و تعامل و تقابل آنها با حکومت را بررسی می‌کند.

در نهایت، کتاب با تحلیل زمینه‌ها و چگونگی وقوع انقلاب اسلامی و فروپاشی نظام پادشاهی به پایان می‌رسد. رویکرد نویسنده در این اثر، ترکیبی از تاریخ‌نگاری دقیق و تحلیل جامعه‌شناختی با گرایش چپ است. او با استفاده از اسناد آرشیوی، مطبوعات، خاطرات و منابع دست اول، روایتی مستند و پیوسته ارائه می‌دهد که بر نقش تعیین‌کننده تضاد‌های طبقاتی، مبارزات سیاسی و دخالت خارجی در تحولات ایران تأکید می‌ورزد.

نثر کتاب، اگرچه آکادمیک و پرمحتواست، اما به دلیل وضوح بیان و انسجام منطقی، برای طیف گسترده‌ای از خوانندگان قابل فهم و جذاب است. اهمیت این کتاب در ارائه چارچوبی تحلیلی برای فهم تاریخ معاصر ایران است.

اثر آبراهامیان به یک منبع ضروری برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات خاورمیانه تبدیل شده و درک عمیق‌تری از پویایی‌های درونی جامعه ایران و علل ناپایداری‌های سیاسی آن ارائه می‌کند. این کتاب با به چالش کشیدن برخی روایت‌های رایج و تأکید بر عوامل داخلی و ساختاری، تمرکز مهمی به تاریخ نگاری ایران معاصر داشته است.

ترجمه فارسی این اثر با عنوان «ایران بین دو انقلاب: از مشروطه تا انقلاب اسلامی» توسط احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی (و در ویراست‌های بعدی با مشارکت کاوه بیات) انجام شده و نشر نی آن را منتشر کرده است. این ترجمه، با حفظ امانت در انتقال مفاهیم پیچیده، متن را به شکلی روان و دقیق در اختیار مخاطب فارسی‌زبان قرار داده است. کتاب اصلی و ترجمه فارسی آن به ترتیب با شماره مدرک ۱۵۳۲۶۸۷ و ۵۴۴۵۲۱، به عنوان بخشی از گنجینه ارزشمند منابع تاریخی، در کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شوند.

انتهای پیام/