راز داشتن حاملگی بی خطر؛ چند کیلو اضافه‌وزن در بارداری مجاز است؟

در ماه‌هایی که زندگی در وجود یک زن جوانه می‌زند، هر انتخاب ساده روزمره می‌تواند اثری ماندگار بر آینده یک انسان داشته باشد؛ از لقمه‌ای که خورده می‌شود تا فنجان چای عصرگاهی و حتی عددی که روی ترازو دیده می‌شود.

دوران بارداری فقط یک دوره ۹ ماهه نیست، بلکه مسیری حساس و سرنوشت‌ساز برای سلامت دو نسل است. کارشناسان حوزه سلامت، از مهم‌ترین اصول تغذیه در این دوران سخن گفته‌اند؛ اصولی که رعایت آن‌ها می‌تواند ضامن یک بارداری سالم و تولد نوزادی سالم باشد.

افزایش وزن؛ نخستین شاخص سلامت در بارداری

احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با تأکید بر تفاوت نیازهای تغذیه‌ای زنان در دوران بارداری می‌گوید: نخستین گام در تغذیه صحیح مادران باردار، توجه دقیق به میزان افزایش وزن متناسب با شرایط بدنی پیش از بارداری است؛ موضوعی که نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت مادر، جنین و روند زایمان دارد.

به گفته وی، با آغاز بارداری نیازهای تغذیه‌ای زنان به‌طور طبیعی تغییر می‌کند و با پیشرفت بارداری، نیاز به برخی مواد مغذی افزایش می‌یابد. با این حال، صرف‌نظر از نوع مواد غذایی مصرفی، میزان غذای دریافتی و کنترل وزن اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی هشدار داد: اگر دریافت انرژی بیش از نیاز واقعی بدن باشد و منجر به افزایش وزن بیش از حد شود، مادر باردار در معرض مشکلاتی مانند پرفشاری خون و دیابت بارداری قرار می‌گیرد؛ عوارضی که می‌توانند سلامت مادر و جنین را تهدید کنند.

الگوی علمی افزایش وزن؛ از سه‌ماهه اول تا پایان بارداری

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه تصریح کرد: زنانی که با وزن طبیعی وارد بارداری می‌شوند، باید به‌طور متوسط بین ۱۳ تا ۱۴ کیلوگرم در طول بارداری وزن اضافه کنند. این افزایش باید تدریجی و کنترل‌شده باشد؛ به‌گونه‌ای که در سه‌ماهه اول حدود یک تا یک‌ونیم کیلوگرم، تا پایان ماه ششم حدود ۴ تا ۴.۵ کیلوگرم و در ادامه به‌صورت متعادل افزایش یابد.

وی درباره سه‌ماهه سوم توضیح داد. معمولاً توصیه می‌شود مادران باردار بیش از سه کیلوگرم در هر ماه وزن اضافه نکنند تا در نهایت افزایش وزن کل به حدود ۱۳ تا ۱۴ کیلوگرم برسد.

اسماعیل‌زاده درباره زنان دارای اضافه‌وزن نیز گفت: این گروه بسته به شدت اضافه‌وزن، معمولاً مجاز به افزایش وزن کمتری هستند و توصیه می‌شود در مجموع بین ۷ تا ۹ کیلوگرم در طول بارداری وزن اضافه کنند.

در مقابل، زنانی که با کم‌وزنی وارد بارداری می‌شوند، می‌توانند افزایش وزن بیشتری داشته باشند و در برخی موارد تا ۱۸ کیلوگرم افزایش وزن قابل قبول است و این برنامه‌ها با مراجعات منظم و ماهانه به کارشناسان تغذیه تنظیم می‌شود تا روند افزایش وزن و تأمین نیازهای تغذیه‌ای به‌درستی پایش شود.

الکل؛ خط قرمز سلامت جنین

در کنار تغذیه مناسب، پرهیز از رفتارهای پرخطر نیز از ارکان یک بارداری سالم است. مصرف الکل و وابستگی به مشروبات الکلی یکی از مهم‌ترین تهدیدهای سلامت زنان و جنین به شمار می‌رود.

صفیه عشوری مقدم، متخصص زنان و زایمان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به «سندروم جنین الکلی» گفت: سندروم به مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌ها گفته می‌شود که به یک بیماری مربوط است. نوزادانی که مادرانشان در دوران بارداری الکل مصرف کرده‌اند، ممکن است دچار این سندروم شوند.

به گفته وی، این کودکان معمولاً با اختلالات ظاهری مانند تغییر در فرم فک و چشم‌ها، کوچک بودن دور سر، وزن کم هنگام تولد و تأخیر رشد داخل رحمی مواجه‌اند. علاوه بر آن، مشکلات مغزی، رشدی، اختلال در یادگیری، تکلم و رفتار نیز در این کودکان دیده می‌شود.

عشوری مقدم تأکید کرد: سندروم جنین الکلی یک اختلال مادام‌العمر است و درمان قطعی ندارد. ممکن است برخی مداخلات رفتاری در سنین بالاتر به بهبود نسبی عملکرد کودک کمک کند، اما آسیب‌های واردشده به‌طور کامل قابل جبران نیست.

وی همچنین هشدار داد: مصرف الکل در زنان با افزایش خطر سرطان پستان، زایمان زودرس و بروز نوزادان بیمار همراه است و این موضوع باید به‌عنوان یک خط قرمز جدی در دوران بارداری در نظر گرفته شود.

چای، قهوه و کافئین؛ مصرف متعادل، نه ممنوعیت کامل

اطمه مرادی، پزشک و متخصص طب ایرانی گفت: کافئین در حد متعادل مجاز است؛ به عنوان مثال، مصرف یک فنجان قهوه یا دو تا سه فنجان چای کمرنگ تازه‌دم در روز معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند.

به گفته وی، چای ایرانی از نوشیدنی‌های نسبتاً ایمن در بارداری است، اما نباید در مصرف آن زیاده‌روی کرد.

مرادی درباره سرماخوردگی در بارداری نیز توصیه کرد: در شرایطی که مصرف بسیاری از داروها محدود است، نوشیدن چای کمرنگ، آب عسل با کمی لیموترش تازه (روزانه دو تا سه لیوان)، سوپ‌های ساده و رقیق، آب گرم و بخور ساده یا بخور بابونه می‌تواند کمک‌کننده باشد.

وی تأکید کرد: از مصرف خودسرانه دمنوش‌های گیاهی، به‌ویژه انواع غیرمیوه‌ای، باید پرهیز شود. دمنوش‌های میوه‌ای مانند به، سیب یا عناب معمولاً ایمن‌تر هستند، اما هر توصیه‌ای باید با توجه به شرایط فرد و تحت نظر پزشک انجام شود.

به گفته این متخصص، مصرف غذاهای با طبع معتدل، پرهیز از گرما و سرمای شدید و رعایت تعادل در سبک زندگی، از اصول مهم طب ایرانی در دوران بارداری است. او همچنین یادآور می‌شود که مصرف کندر به دلیل گرمی بالا، به‌ویژه در سه‌ماهه اول بارداری، ممنوع است.

لبنیات؛ ستون سلامت استخوان‌های مادر و جنین

دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در اطلاعیه‌ای بر اهمیت مصرف لبنیات در دوران بارداری تأکید کرده است.

بر اساس اعلام این دفتر، لبنیات از جمله شیر، ماست و پنیر سرشار از پروتئین، کلسیم، فسفر، پتاسیم، ویتامین A، ویتامین B۱۲ و ویتامین B۲ است؛ موادی که برای رشد صحیح جنین و حفظ سلامت مادر ضروری‌اند.

زنان باردار روزانه ۳ تا ۴ واحد لبنیات کم‌چرب مصرف کنند. این میزان نه‌تنها موجب بزرگ شدن غیرطبیعی جنین نمی‌شود، بلکه با تقویت سیستم ایمنی و استحکام استخوان‌ها و دندان‌ها، نقش کلیدی در سلامت بارداری ایفا می‌کند.

دفتر بهبود تغذیه جامعه تأکید کرده است؛ پرهیز از لبنیات بر اساس باورهای نادرست می‌تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.

بارداری سالم؛ نتیجه تعادل، آگاهی و پرهیز از افراط

آنچه از مجموع توصیه‌های کارشناسان برمی‌آید، یک اصل کلیدی است؛ تعادل. نه پرخوری و افزایش وزن بی‌رویه، نه حذف گروه‌های غذایی مفید؛ نه مصرف خودسرانه دمنوش‌ها و مکمل‌ها و نه بی‌توجهی به خطراتی مانند الکل.

دوران بارداری، فرصتی برای بازنگری در سبک زندگی است؛ دوره‌ای که هر انتخاب آگاهانه می‌تواند آینده‌ای سالم‌تر برای مادر و فرزند رقم بزند. رعایت الگوی تغذیه متعادل، پایش منظم وزن، پرهیز از رفتارهای پرخطر و مشورت مستمر با پزشک و کارشناس تغذیه، پایه‌های یک بارداری ایمن و موفق را شکل می‌دهد؛ پایه‌هایی که سلامت نسل آینده بر آن استوار خواهد بود.