تغییر معیار دریافت یارانه | میلیاردرهای فقیر یارانه می‌گیرند؟ + فیلم

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، دهک‌بندی دیگر معیار گرفتن یارانه نیست، این موضوعی است که در آخرین برنامه «تیتر یک» بهمن 1404 مورد بررسی قرار دادیم. شاعبه دستکاری شاخص کل بورس تهران، شکاف تولید و فروش در صنایع معدنی، جلوگیری سرریز بحران بانکی به اقتصاد، قمار جدید تسلا، اقتصاد فضایی و آخرین واکنش‌ها به دور دوم مذاکرات اخیر میان ایران و آمریکا دیگر بخش‌هایی هستند که در برنامه امروز «تیتر یک» درباره آنها صحبت کردیم.

اخیرا شیوه اعطای یارانه از حالت دهک‌بندی به یکسری شرایط خاص تغییر پیدا کرده است. به این معنا که دیگر مهم نیست یک خانوار در چه دهک درآمدی قرار گرفته همین که خانه ۵۰ میلیاردی یا خودروی ۵ میلیارد تومانی داشته باشد باعث می‌شود یارانه دریافت نکند. حال سوال اینجاست که آیا قرار دادن یک مبلغ مطلق برای دارایی‌های مردم به معنای دارا بودن آن‌ها و عدم نیاز به یارانه است؟

باید دقت داشت که اگر این مبلغ مطلق در کشوری با تورم سالانه ۲ تا ۳ درصد قرار داده می‌شد؛ مشکلی نبود. مشکل اینجاست که از زمان قرارگیری هر مبلغ مطلق در مصوبات دولت، پس از چند ماه تورم ۴۰ درصدی ارزش ارقام را کاهش می‌دهد. همین باعث می‌شود اگر معیار خودروی ۵ میلیارد تومانی امروز قرار گرفته و فردی همین امروز ارزش خودرویش کمتر از این مقدار باشد این فرد مشمول دریافت یارانه خواهد شد. اما پس از گذشت چندماه تورم باعث افزایش قیمت خودرو و حذف یارانه فرد می‌شود. در صورتیکه وضع مالی فرد تغییری نداشته است.

به طور کلی همواره این سوال مطرح است که این رقم چه مدتی خواهد ماند و معیار افزایش آن چه خواهد بود؟

شاخص کل بورس دستکاری می‌شود؟

شاخص کل بورس برای بسیاری از فعالان بازار اولین عددی است که هر روز بررسی می‌کنند؛ عددی که با سبز و قرمز شدنش فضای روانی بازار تغییر می‌کند. اما واقعیت این است که شاخص کل بیش از آنکه تصویر کامل بازار باشد، یک نمای کلی از بازده شرکت‌های بزرگ است. این شاخص علاوه بر تغییر قیمت سهام، سود نقدی شرکت‌ها را هم در محاسبه لحاظ می‌کند؛ به همین دلیل در بلندمدت معمولاً عملکرد بهتری نسبت به بسیاری از تک‌سهم‌ها نشان می‌دهد.

نکته مهم در ساختار شاخص، وزن‌دهی بر اساس ارزش بازار است. یعنی هرچه شرکت بزرگ‌تر باشد، اثر بیشتری بر عدد شاخص دارد. همین موضوع باعث می‌شود گاهی رشد چند نماد بزرگ، شاخص را مثبت نشان دهد؛ در حالی که بخش زیادی از بازار وضعیت متفاوتی دارد.

شاخص کل به‌صورت فنی قابل دستکاری نیست، اما به دلیل تمرکز وزن در چند سهم بزرگ، می‌تواند در کوتاه‌مدت جهت‌دار شود. به همین دلیل سرمایه‌گذار حرفه‌ای شاخص کل را به‌تنهایی ملاک تصمیم قرار نمی‌دهد و آن را در کنار شاخص هم‌وزن، جریان نقدینگی، وضعیت صنایع و تحلیل بنیادی بررسی می‌کند

شکاف تولید و فروش در معادن بورسی

گزارش تازه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی از پایش بخش حقیقی اقتصاد، تصویری دوگانه از وضعیت شرکت‌های معدنی بورسی ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن تولید کاهش یافته اما فروش رشد کرده است. افت بیش از ۱۰ درصدی تولید در دی‌ماه نسبت به سال گذشته نشان می‌دهد فشار هزینه‌ها—از نرخ ارز و انرژی گرفته تا حمل‌ونقل و حقوق دولتی—صرفه اقتصادی تولید با ظرفیت بالا را تضعیف کرده است.

اما در سمت فروش، رشد دورقمی ثبت شده؛ چرا؟ بخشی از این افزایش به رفتار آینده‌نگر بازرگانان برمی‌گردد. در شرایطی که قیمت تولید به قیمت فروش نزدیک شده و چشم‌انداز تورمی همچنان پابرجاست، خریداران ترجیح می‌دهند موجودی خود را زودتر تکمیل کنند.

این واگرایی میان تولید و فروش نشان می‌دهد بخش معدن در وضعیتی ناپایدار قرار دارد؛ جایی که فشار هزینه از یک‌سو و انتظارات تورمی از سوی دیگر، رفتار بازار را شکل می‌دهد.

از لمن تا بازل؛ چرا بعضی بانک‌ها سقوط می‌کنند؟

وقتی نام یک بانک در فهرست انحلال یا بحران قرار می‌گیرد، اولین پرسش این است: مگر بانک‌ها امن‌ترین محل نگهداری پول نیستند؟ تجربه جهانی نشان می‌دهد امنیت بانکی یک وضعیت همیشگی نیست؛ نتیجه مدیریت ریسک، سرمایه کافی و نظارت دقیق است. بحران مالی ۲۰۰۸ با سقوط لِهمن برادرز ثابت کرد ترکیب بدهی بالا و دارایی‌های پرریسک می‌تواند حتی غول‌های مالی را زمین بزند. سال ۲۰۲۳ هم ماجرای بانک سیلیکون‌ولی یادآوری کرد که در عصر شبکه‌های اجتماعی، هجوم سپرده‌گذاران می‌تواند ظرف چند روز یک بانک را از پا درآورد.

پس از این بحران‌ها، چارچوب «بازل سه» با هدف تقویت سرمایه بانک‌ها، محدود کردن اهرم مالی و الزام به ذخایر نقدی تدوین شد تا بانک‌ها در شرایط استرس اقتصادی دوام بیاورند. پیام روشن است: ثبات نظام بانکی با شعار ساخته نمی‌شود؛ با پیشگیری، شفافیت و انضباط مالی شکل می‌گیرد. پیشگیری همیشه کم‌هزینه‌تر از درمان است.

روبوتاکسی، قمار جدید تسلا

افت فروش دو سال اخیر Tesla شاید در ظاهر نشانه کاهش شتاب باشد، اما می‌تواند مقدمه یک چرخش استراتژیک باشد. ایده روبوتاکسی که سال‌هاست توسط Elon Musk مطرح می‌شود، تنها درباره حذف راننده نیست؛ درباره تغییر مدل کسب‌وکار از «فروش خودرو» به «فروش سرویس جابه‌جایی» است.

اگر این مدل به بلوغ برسد، مالکیت شخصی خودرو به چالش کشیده می‌شود. ناوگان‌های هوشمند می‌توانند ترافیک را بهینه‌تر کنند، اما در دوران گذار، ترکیب خودروهای خودران و انسانی می‌تواند پیچیدگی ایجاد کند. از سوی دیگر، صنعت بیمه و نظام حقوقی نیز با انتقال مسئولیت از راننده به شرکت‌های فناوری دگرگون می‌شود.

در صورت موفقیت، پیامدها فراتر از خودروسازی خواهد بود؛ از معماری شهری تا قیمت زمین و الگوی زندگی شهروندان. پرسش اصلی این است: آینده حمل‌ونقل، مالکیت فردی است یا اشتراک هوشمند؟

اقتصاد فضایی؛ موج تریلیون‌دلاری آینده

جهان در حال ورود به دوره‌ای است که فضا دیگر یک پروژه نمایشی دولتی نیست، بلکه به یک بازار رقابتی و میلیارد دلاری تبدیل شده است. کاهش هزینه پرتاب موشک‌ها، توسعه فناوری‌های قابل‌استفاده مجدد و پیشرفت هوش مصنوعی باعث شده دسترسی به مدار زمین آسان‌تر و اقتصادی‌تر شود. همین تغییر، مسیر ورود شرکت‌های خصوصی، سرمایه‌گذاران بزرگ و حتی صندوق‌های سرمایه‌گذاری را هموار کرده است.

امروز ماهواره‌های کوچک و هوشمند می‌توانند داده‌هایی تولید کنند که از کشاورزی و انرژی گرفته تا لجستیک و ارتباطات را متحول می‌کند. رقابت در ارائه اینترنت ماهواره‌ای و خدمات مخابراتی جهانی شدت گرفته و شرکت‌هایی مانند Voyager Technologies و دیگر بازیگران نوظهور در حال گسترش نقش خود در این اکوسیستم هستند.

در چنین شرایطی، صنعت فضا فقط درباره سفرهای فضایی نیست؛ درباره داده، زیرساخت، امنیت و مدل‌های جدید کسب‌وکار است. آینده‌ای که زمانی تخیلی به نظر می‌رسید، حالا در حال تبدیل شدن به یک فرصت اقتصادی واقعی است؛ فرصتی که می‌تواند شکل اقتصاد جهانی را در دهه‌های آینده بازتعریف کند.

دیپلماسی محتاطانه در سایه تحرکات نظامی

پس از برگزاری دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو، عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که دو طرف بر سر «چارچوب هماهنگی» برای پیشبرد توافق احتمالی به توافق رسیده‌اند. وزیر خارجه عمان که نقش میانجی داشته، پیشرفت مذاکرات در شناسایی اهداف مشترک و مسائل فنی را مثبت ارزیابی کرد، در حالی که مقام‌های آمریکایی اعلام کردند هنوز جزئیات مهمی باقی مانده و ایران طی دو هفته آینده پیشنهادات مفصلی ارائه خواهد کرد.

با این حال، همزمان با شتاب گرفتن دیپلماسی، ارتش آمریکا به تحرکات نظامی خود در خاورمیانه ادامه می‌دهد و بیش از ۵۰ جت جنگنده در ۲۴ ساعت اخیر به منطقه اعزام شده‌اند. از سوی دیگر، ایران رزمایش «کنترل هوشمند» در تنگه هرمز و جزایر استراتژیک را آغاز کرده و رزمایش دریایی مشترک با روسیه در دریای عمان و شمال اقیانوس هند برنامه‌ریزی شده است.

گزارش‌ها نشان می‌دهند پیشنهادات ایران ممکن است شامل انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده و توقف غنی‌سازی تا سه سال باشد، همراه با پیشنهادهای سرمایه‌گذاری و تجارت در بخش نفت و انرژی. این همگرایی دیپلماسی محتاطانه و سیگنال‌دهی تهاجمی، نشان می‌دهد دستیابی به موفقیت دیپلماتیک همچنان شکننده و محیط آینده پرچالش است.