ماه رمضان و زیست مومنانه

ده‌ها آیه و روایت درباره اهمیت ماه مهمانی الهی و آثار و برکات آن وجود دارد که حاکی است این ماه فرصت بی‌نظیری است که خدا در اختیار ما نهاده که می‌توان در قالب زیست مومنانه از آن بهره جست. در این مقال به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود.

هویت انسانی هویتی سیال و منعطف و قابل تربیت است. طبق آیه شریفه قرآن انسان براساس شاکله خویش یعنی شخصیت خود عمل می‌کند و شاکله انسان متشکل از ابعاد نفسی و روحی و عملی است. نفس انسان دریچه ورود به جهان ملکوتی است و آدمی می‌تواند با تربیت نفس خویش خود را از جهان خور و خواب برهاند و با باغبانی فطرت خویش، هسته انسانی خویش را پرورش دهد و شاکله هستی خویش را انسانی گرداند. یعنی متخلق به آمال و آرزو‌ها و انگیزه‌ها و رفتار‌هایی گردد که او را از دیگر موجودات خاکی متمایز سازد. این تمایز هم در بعد معرفتی تحقق می‌یابد و هم در بعد رفتار‌های فردی و اجتماعی. هم رابطه خویش را با خدا سامان می‌بخشد و هم رابطه خود با خویشتن و هم با دیگران و هم با طبیعت و خلقت را جهت می‌دهد. 

از عرصه‌ها و زمینه‌هایی که این باغبانی را مستعد می‌کند ماه رمضان است. با توصیفی که از ماه رمضان شده است در این ماه با در غل و زنجیر بودن شیاطین، آدمی مستعد رابطه مطلوب‌تر با خدای خویش می‌گردد. سحر‌های معنوی و ادعیه و اذکار و تلاوت قرآنی در این ماه آدمی را به‌سوی خدا فرامی‌خواند و هم با امساک و روزه و آداب روزه‌داری از جمله امساک از آنچه باعث بطلان روزه می‌گردد از قبیل پرهیز از دروغ و تهمت و غیبت آدمی را به اصلاح روابط و مناسبات خود با دیگران سوق می‌دهد و با این امساک با تشویق به خدمات اجتماعی و ثواب و پاداش‌های مضاعف پرداخت صدقات و قرض‌الحسنه و کار‌های عام‌المنفعه و کمک به نیازمندان، کاهش فاصله‌های اجتماعی را نوید می‌دهد و موجب تحقق مواسات و برابری‌های اجتماعی و ترمیم رابطه برادری می‌گردد؛ و رعایت آداب اجتماعی در کوی و برزن و رعایت جمعی آداب ماه مبارک رمضان از قبیل بسته شدن رستوران‌ها و پرهیز از اموری که نقض روزه تلقی می‌شود ما را با صحنه زیبایی از زیست مومنانه جمعی مواجه می‌کند. 

از سوی دیگر تغییر ساعات بیداری و خواب و نظم‌دهی به خوراک فعالیت بر مدار رعایت احکام و آداب اسلامی مومنان را به‌سمت کاهش سبک‌های غلط زندگی سوق داده و سحرخیزی و آثار مفید آن بر سلامت جسمی و روحی و ذکر و استغفار در دل شب و برپایی محافل فرهنگی و جلسات افطاری خانوادگی و همکاران و دوستان چهره زیبای دیگری از زیست مومنانه مبتنی بر صله رحم و فرهنگ جمع‌گرای اسلامی و توجه به اطعام دیگران را آشکار می‌سازد. 

در این زیست مومنانه، هویت‌یابی و فرهنگ‌پذیری کودکان و نوجوانان نیز شیرین و دلنشین است. اشتیاق فرزندان برای بیداری سحرگاهان و همراهی با پدر و مادر و برادر و خواهر بزرگ‌تر چهره تربیت نسل آینده را تجلی می‌بخشد. در این میان خصوصا تجربه رعایت آداب ماه رمضان و همراهی با روزه‌داران بسیار حائز اهمیت است و می‌توان از این فرصت برای گفت‌وگوی بیشتر و جهت‌دارتر مبتنی بر سبک زندگی اسلامی استفاده کرد و نیز می‌توان با اموری که فرزندان را شاد می‌کند و رویای دلنشین و فراموش‌نشدنی از این ایام برجای می‌گذارد در جهت استحکام زیست مومنانه اقدام نمود. 

خلاصه آن‌که ماه رمضان فرصتی بی‌نظیر برای آموزش و تربیت و تحقق زیست مومنانه است که نباید از آن غافل شویم. ماه رمضان می‌تواند ما را در مسیر بندگی خدا بیمه کرده و بهترین ابزار بازدارندگی ما در سطوح فردی و جمعی و ملی برای قطع امید دشمنان و شیاطین از ما بوده و هست. روابط و مناسبات اجتماعی و همبستگی‌های اجتماعی را تقویت کرده و در دنیای با سلطه تمدن مادی و حاکمیت فرهنگ فردگرایی و بی‌تفاوتی و سردرگمی و بی‌خانمانی و از دست دادن کاشانه‌های سنتی، با ارجاع مومنان به فرهنگی جمعی مبتنی از خاستگاه الهی همراهان این ماه را به خانه و کاشانه حقیقی فراخوانده و سفره افطار را با مائده معارف و اخلاق و احکام الهی با تلاوت قرآن و آشنایی با معارف قرآنی و با راز و نیاز و قرائت ادعیه و با گوش فرادادن به موعظه‌های اخلاقی و با حضور در مساجد و شرکت در نماز جماعت معنادار کرده و باغبانی می‌کند.