دفاع غنی نژاد و نوربرگ از سرمایه داری

به گزارش اقتصادنیوز، «دفاع از سرمایه داری» تیتر جلد هفته نامه تجارت فردا در این هفته است. در این شماره جدید به این سوال پرداخته شده است که «غنی‌نژاد و نوربرگ در دفاع از سرمایه‌داری چه گفتند؟»

محمد طاهری، سردبیر هفته نامه تجارت فردا و مدیر انتشارات دنیای‌اقتصاد در سرمقاله این شماره نوشت؛

سوئد کشوری است که برخی روشنفکران به شیوه حکمرانی آن علاقه نشان می‌دهند و زمانی که می‌خواهند نمونه‌ای از یک کشور توسعه‌یافته غیرسرمایه‌داری معرفی کنند، از این کشور نام می‌برند و اغلب تصورشان این است که سوئد بر پایه نظامی سوسیالیستی اداره می‌شود. 

اما برخلاف تصور روشنفکران ایرانی، دفاع از اندیشه آزادی، تجارت آزاد و مبارزه با انحصار و تمرکز دولتی، سنتی ریشه‌دار در کشورهای اسکاندیناوی، به‌ویژه در سوئد است. سنتی که از «آندرس کیودنیوس» آغاز شده و تا روزگار ما با اندیشمندانی چون «یوهان نوربرگ» ادامه یافته است.

در قرن هجدهم، کیودنیوس با نقد نظام امتیازها و محدودیت‌های تجاری، از آزادی مبادله و برابری حقوق اقتصادی دفاع کرد. استدلالش این بود که شکوفایی کشورها از دل آزادی افراد برمی‌خیزد، نه از نظارت‌های گسترده حکومتی. در قرن بیستم و بیست‌ویکم نیز، همزمان با گسترش دولت رفاه، بحث‌ها درباره حدود و کارآمدی مداخله دولت ادامه یافت.

بحران اقتصادی دهه ۱۹۹۰ در سوئد، به اصلاحات ساختاری مهمی ختم شد که شامل آزادسازی بازارها، تقویت رقابت، افزایش استقلال بانک مرکزی و بازنگری اساسی در سیاست‌های اقتصادی بود. همین چهارچوب‌ها هستند که در حال حاضر این امکان را فراهم کرده‌اند تا صنایع رقابتی، نوآوری و رشد پایدار اقتصادی در سوئد تداوم داشته باشد.

شکل‌گیری این وضعیت بدون شک، مدیون اندیشمندان لیبرال و به‌طور مشخص، آندرس کیودنیوس است که یوهان نوربرگ ادامه دهنده راه اوست. 

کیودنیوس از نخستین مدافعان جدی آزادی تجارت و محدود کردن قدرت دولت در شمال اروپا به‌شمار می‌آید و برخی او را پیشگام لیبرالیسم در اسکاندیناوی می‌دانند. زندگی و فعالیت در مناطق نسبتاً محروم پادشاهی سوئد باعث شد از نزدیک با پیامدهای سیاست‌های تجاری محدودکننده و امتیازهای انحصاری آشنا شود و به نقد آنها بپردازد.

شهرت اصلی کیودنیوس به‌سبب رساله معروفش با عنوان «منفعت ملی» است. او در این اثر، با استدلالی روشن و مبتنی بر منافع عمومی، از آزادی تجارت، حذف امتیازهای انحصاری و کاهش مداخلات دولت دفاع کرد و معتقد بود، اگر افراد آزاد باشند منافع شخصی خود را دنبال کنند، در نهایت «نفع ملی» نیز افزایش می‌یابد. این ایده‌ها که پیش از انتشار کتاب «ثروت ملل» آدام اسمیت مطرح شد، شباهت‌های زیادی با مفهوم «دست نامرئی» پدر علم اقتصاد دارد.

کیودنیوس فقط یک نظریه‌پرداز نبود و در پارلمان سوئد نیز حضوری فعال داشت. یکی از مهم‌ترین دستاوردهایش، نقش‌آفرینی در تصویب قانون آزادی مطبوعات سوئد در سال ۱۷۶۶ بود که از نخستین قوانین آزادی مطبوعات در جهان به‌شمار می‌آید. او همچنین از آزادی مذهبی برای اقلیت‌ها، برابری حقوق اقتصادی و رفع محدودیت‌های صنفی حمایت کرد.

اندیشه کیودنیوس بر این باور استوار بود که رفاه عمومی نه از طریق کنترل گسترده حکومت‌ها، بلکه از راه آزادی اقتصادی، رقابت و حاکمیت قانون حاصل می‌شود. هرچند نام او به اندازه متفکران علم اقتصاد چون آدام اسمیت شناخته‌شده نیست، اما در تاریخ اندیشه اقتصادی اسکاندیناوی جایگاهی ویژه دارد و امروز نیز در فنلاند و سوئد به‌عنوان یکی از پیشگامان آزادی‌های اقتصادی و مدنی مورد احترام است.

با این مقدمه، سراغ یوهان نوربرگ می‌رویم که ادامه‌دهنده سنت آندرس کیودنیوس در دفاع از آزادی اقتصادی، رقابت و بازار آزاد است. انتشارات دنیای اقتصاد تاکنون دو کتاب از او را به فارسی روانه بازار کرده است. نوربرگ متولد ۱۹۷۳ در سوئد است و نویسنده، پژوهشگر و مستندساز شناخته‌شده‌ای است که عمده شهرتش به دفاع از اقتصاد بازار، جهانی‌شدن و پیشرفت انسانی مربوط می‌شود.

او در رشته تاریخ اندیشه‌ها در دانشگاه استکهلم تحصیل کرده و تا امروز از طریق پژوهش‌های مستقل، فعالیت در اندیشکده‌ها و انتشار آثار متعدد، به یکی از چهره‌های شاخص جریان لیبرالیسم کلاسیک در اروپا تبدیل شده است.

یوهان نوربرگ، در تبیین اصول اقتصاد آزاد، مجموعه‌ای از مولفه‌های اساسی را برمی‌شمارد که به باور او چهارچوب عملکرد این نظام را شکل می‌دهند. از نظر او، سرمایه‌داری پیش از آنکه صرفاً به معنای «سرمایه» باشد، نظمی است که بر قیمت‌های آزاد، رقابت، آزادی انتخاب، مبادله داوطلبانه، مالکیت خصوصی و انگیزه سود استوار است.

 نوربرگ در رسانه‌های معتبر، درباره اقتصاد جهان، سرمایه‌داری، کاهش فقر و نقش آزادی‌های اقتصادی و اجتماعی در توسعه کشورها اظهارنظر می‌کند و سعی دارد تصویری مبتنی بر واقعیت و خوش‌بینانه از پیشرفت بشری بر پایه اصول تجارت آزاد ارائه دهد.

 از مهم‌ترین آثار او دو کتاب «در دفاع از سرمایه‌داری» و «مانیفست سرمایه‌داری» است که به فاصله 20 سال از هم نوشته شده‌اند و هر دو کتاب را انتشارات دنیای اقتصاد منتشر کرده است.