سرور و سمانه غندالی کی هستند؟ ایرانیان بازداشت شده در آمریکا

دادستان‌های آمریکا روز پنجشنبه اعلام کردند که یک هیأت منصفه فدرال، سه مهندس ایرانی ساکن سن‌خوزه را به اتهام سرقت اسرار تجاری از گوگل و چند شرکت فناوری و انتقال داده‌ها به ایران تحت پیگرد قرار داده است. متهمان سَمانه غندالی ۴۱ ساله، خواهرش سرور غندالی ۳۲ ساله و محمدجواد خسروی ۴۰ ساله معرفی شده‌اند؛ هر سه در همان روز بازداشت شدند و در دادگاه فدرال حاضر شدند. در کیفرخواست آمده که هر سه تبعه ایران هستند؛ سرور با ویزای دانشجوییِ غیرمهاجرتی در آمریکا حضور داشته، سمانه بعدها شهروند آمریکا شده و خسروی (همسر سمانه) اقامت دائم قانونی آمریکا را دریافت کرده است.

دادستانی ایالات متحده در ناحیه شمالی کالیفرنیا اعلام کرده این سه نفر با اتهام‌های تبانی برای سرقت اسرار تجاری، سرقت و تلاش برای سرقت اسرار تجاری، و نیز اخلال در روند دادرسی/پنهان‌کاری روبه‌رو هستند.

چه چیزی سرقت شده است؟

طبق روایت دادستان‌ها، متهمان از جایگاه شغلی خود در شرکت‌هایی که پردازنده‌های موبایل و فناوری‌های مرتبط را توسعه می‌دهند سوءاستفاده کرده‌اند و صدها فایل محرمانه مرتبط با امنیت پردازنده و رمزنگاری را به دست آورده‌اند.

در کیفرخواست آمده سمانه و سرور پیش‌تر در گوگل شاغل بوده‌اند و بعد به شرکتی رفته‌اند که در متن کیفرخواست با عنوان «شرکت ۳» از آن نام برده شده است. محمدجواد خسروی هم در شرکتی دیگر با عنوان «شرکت ۲» کار می‌کرده؛ شرکتی که پلتفرم‌های سیستم-روی-چیپ (SoC) مانند سری اسنپدراگون را برای گوشی‌های هوشمند و دستگاه‌های موبایل توسعه می‌دهد.

SoC نوعی نیمه‌رساناست که اجزای مختلف (مثل پردازنده گرافیکی و حافظه) را در قالب یک بسته کم‌مصرف کنار هم تجمیع می‌کند؛ نمونه‌های شناخته‌شده‌اش Snapdragon (در بسیاری از گوشی‌های اندرویدی رده‌بالا) و سری A اپل برای آیفون است.

گوگل در بیانیه‌ای به CNBC گفته که سرقت ادعایی را از مسیر پایش‌های امنیتیِ روتین شناسایی کرده و سپس موضوع را به مجریان قانون ارجاع داده است.

خوزه کاستاندا، سخنگوی گوگل، گفته: «برای حفاظت از اطلاعات محرمانه‌مان تدابیر حفاظتی را تقویت کردیم و بلافاصله پس از کشف این حادثه، مجریان قانون را مطلع کردیم.» گوگل همچنین از اقداماتی مانند محدود کردن دسترسی داخلی، احراز هویت دومرحله‌ای، و ثبت انتقال فایل‌ها به پلتفرم‌هایی مثل تلگرام به‌عنوان بخشی از سازوکارهای حفاظتی نام برده است.

بخش تاریک پرونده

یکی از قسمت‌های حساس کیفرخواست، ادعای تلاش برای پنهان‌کاری و اخلال در روند دادرسی است. مقام‌ها می‌گویند متهمان فایل‌ها را از طریق یک پلتفرم ارتباطی به کانال‌هایی با نام کوچک هر یک منتقل کرده‌اند و بعد داده‌ها را روی دستگاه‌های شخصی، دستگاه‌های کاریِ یکدیگر و همچنین به ایران کپی کرده‌اند.

سانجای ویرمانی، از مقام‌های ارشد اف‌بی‌آی در این پرونده، گفته است: «شیوه انتقال داده‌های محرمانه شامل اقدامات عمدی برای دور زدن شناسایی و پنهان کردن هویت بوده است.»

بر اساس گفته مقام‌ها، پس از آنکه سامانه‌های امنیت داخلی گوگل در اوت ۲۰۲۳ فعالیت سمانه را علامت‌گذاری کردند و دسترسی او قطع شد، مرحله پاک‌سازی ردپا شروع شده است. در کیفرخواست آمده سمانه سوگندنامه‌ای را امضا کرده و به‌دروغ گفته که اطلاعات محرمانه را بیرون از شرکت به اشتراک نگذاشته است.

در همان بازه زمانی، ادعا می‌شود روی لپ‌تاپ شخصیِ مرتبط با سمانه غندالی و خسروی جست‌وجوهایی درباره «روش‌های حذف ارتباطات» و «مدت نگهداری سوابق پیام توسط اپراتورها» انجام شده است. دادستان‌ها همچنین می‌گویند این زوج از صدها صفحه نمایش رایانه که حاوی اطلاعات محرمانه بوده عکس گرفته‌اند؛ روشی که به باور مقام‌ها می‌تواند راهی برای دور زدن ابزارهای پایش دیجیتال باشد.

«۲۴ عکس» قبل از پرواز به تهران

در متن کیفرخواست به جزئیات دیگری هم اشاره شده است: طبق ادعای دادستان‌ها، شب قبل از سفر به ایران در دسامبر ۲۰۲۳، سمانه غندالی حدود ۲۴ عکس از صفحه نمایش رایانه کاریِ خسروی گرفته؛ عکس‌هایی که اسرار تجاری «شرکت ۲» را در خود داشته، از جمله اطلاعات مربوط به SoCهای اسنپدراگون.

دادستان‌ها می‌گویند زمانی که سمانه غندالی در ایران بوده، دستگاهی مرتبط با او به همان عکس‌ها دسترسی پیدا کرده و خسروی نیز به اطلاعات اختصاصی بیشتری از شرکت ۲ (از جمله معماری سخت‌افزاری اسنپدراگون) دسترسی داشته است.

دادستانی تأکید کرده اسرار تجاری اسنپدراگون «ارزش اقتصادی مستقل» دارد، چون عمومی نیست و رقبا به‌سادگی به آن دسترسی پیدا نمی‌کنند؛ بنابراین افشا یا استفاده از آن می‌تواند به سود رقبا تمام شود.

در صورت محکومیت، برای هر اتهام مرتبط با اسرار تجاری تا ۱۰ سال زندان و برای اخلال در روند دادرسی تا ۲۰ سال زندان در نظر گرفته شده است؛ علاوه بر آن، برای هر مورد اتهام جریمه‌ای تا سقف ۲۵۰ هزار دلار هم پیش‌بینی شده است.

اما کنار این پرونده فدرال، یک «پرونده» دیگر هم عملاً در افکار عمومی باز شده: آقازادگی. در فضای عمومی ایران، ماجرا فقط یک روایت امنیتی نیست و وجه اجتماعی هم پیدا کرده است. هرچند هنوز ارتباط خانوادگی افراد بازداشت‌شده در آمریکا با یک متهم اقتصادی در ایران تأیید نشده، اما افکار عمومی با توجه به سابقه چنین خبرهایی این پیوند را برقرار کرده و کنار گذاشتن آن ساده نیست.

غندالی‌ها چه کسانی هستند؟

بر مبنای اطلاعاتی که در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان درباره خانواده غندالی مطرح شده، سمانه و سرور غندالی دختران شهاب‌الدین غندالی معرفی شده‌اند؛ فردی که از ۲۳ مهر ۱۳۹۲ تا ۲۳ مهر ۱۳۹۵ مدیرعامل «صندوق ذخیره فرهنگیان» بود و نامش در پرونده‌های مرتبط با صندوق ذخیره فرهنگیان و بانک سرمایه خبرساز شد.

در روایت‌هایی که در رسانه‌های داخلی منتشر شده، غندالی نهایتاً در پرونده‌ای مرتبط با «اخلال در نظام اقتصادی» محکوم شده است. صندوق ذخیره فرهنگیان که از سال ۱۳۷۴ با هدف حمایت از فرهنگیان در دوران بازنشستگی تأسیس شده، در مهر ۱۳۹۵ وارد مرحله تحقیق و تفحص مجلس شد و همان زمان، ارقام بزرگی از تخلفات مالی در سطح رسانه‌ای مطرح شد.

چهارم شهریور ۹۵ رسانه‌ها خبر دادند غندالی به همراه همسر و پسرش توسط حراست سازمان آموزش و پرورش بازداشت شده است. این خبر آن زمان از سوی خود شهاب‌الدین غندالی تکذیب، اما کمی بعد مشخص شد که صحت داشته است. در ماه‌های بعد گزارش‌هایی منتشر شد که روشن می‌کرد فاطمه شادمانی، همسر غندالی که همراه او بازداشت شده و نامش در پرونده آمده، در واقع همسر دوم او بوده و فردی که به عنوان «پسر» همراه او بازداشت شده، یعنی مهربد شامانی، در واقع پسر همین خانم و پسرخوانده غندالی بوده است.

سرور غندالی کیست؟

سرور غندالی فارغ‌التحصیل رشته آمار از دانشگاه تهران معرفی شده و بر اساس اطلاعات لینکدین، از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ برای مقطع کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر به آمریکا رفته و در دانشگاه سانتا کلارا تحصیل کرده است. همچنین گفته می‌شود دوره دکترای خود را هم در همان دانشگاه و زیر نظر استادی ایرانی به نام سارا تهران‌پور در حوزه «الگوریتم‌های یادگیری عمیق مبتنی بر امنیت سخت‌افزار» و در گروه مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه سانتا کلارا گذرانده است.

طبق اطلاعاتی که خود سرور غندالی در لینکدین منتشر کرده، او در سال ۲۰۲۲ بعد از پایان کارشناسی ارشد، برای دوره کارآموزی وارد گوگل شده و هم‌زمان یک شغل تمام‌وقت به عنوان مهندس نرم‌افزار گرافیکی در شرکت اینتل داشته است.

سمانه غندالی کیست؟

درباره سمانه غندالی هم در رزومه‌های آنلاین آمده که او دانش‌آموخته مهندسی کامپیوتر دانشگاه شهید بهشتی است.

در سوابق آنلاین ذکر شده که سمانه غندالی از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ در دانشگاه امهرست ماساچوست به عنوان دستیار پژوهشیِ تحصیلات تکمیلی فعالیت داشته؛ موقعیتی که معمولاً برای دانشجویان ارشد و دکترا تعریف می‌شود تا زیر نظر استاد در پروژه‌های تحقیقاتی مشارکت کنند.

او از سال ۲۰۱۸ هم در گوگل به عنوان کارآموز مهندسی سخت‌افزار در بخش تحقیق و توسعه شروع به کار کرده و تا سال ۲۰۲۳ نیز به شکل رسمی از مهندسان ارشد بخش امنیت SoC گوگل بوده است.

سمانه غندالی در پروفایل یک وبسایت تخصصیِ انتشار مقاله درباره حوزه‌های علاقه‌مندی خود نوشته که به «رمزنگاری، امنیت فیزیکی سامانه‌های پنهان، تروجان‌های سخت‌افزاری، حملات تحلیل کانال جانبی، حملات تزریق خطا و راهکارهای مقابله‌ای متناظر با آنها» علاقه دارد.

او همچنین ادعا کرده که در سال ۲۰۲۱ رئیس کمیته برنامه فنی کنفرانس «طراحی، خودکارسازی و آزمون در اروپا» (DATE) بوده و در سال ۲۰۲۰ داور سمپوزیوم‌های VLSI و نشریه IET Computers and Digital Techniques فعالیت کرده است.

محمدجواد خسروی کیست؟

محمدجواد خسروی، همسر سمانه غندالی، فارغ‌التحصیل رشته کامپیوتر از دانشگاه اصفهان معرفی شده است. بر اساس اطلاعات موجود، او از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ در آمریکا و در شرکت Omge به صورت تمام‌وقت به عنوان مهندس طراحی SoC (سیستم-روی-چیپ) کار کرده است.

همچنین آمده که محمدجواد خسروی از سال ۲۰۱۸ وارد دانشگاه همسرش یعنی امهرست ماساچوست شده و در مقطع دکترا مشغول تحصیل بوده است. او در نهایت در سال ۲۰۲۲ از دانشگاه خارج شده و در شرکت کوالکام، یک شرکت فناوری آمریکایی، به عنوان برنامه‌نویس فرانت‌اند مشغول به کار شده و نکته‌ای که در روایت‌ها روی آن تأکید می‌شود این است که تا سال ۲۰۲۵ یعنی دو سال بعد از باز شدن پرونده قضایی خانواده خسروی در دادگاه فدرال آمریکا هم در همان شرکت مانده است.

برای خسروی یک مقاله علمی درباره پهپاد هم ذکر شده است؛ مقاله‌ای که در مجله دانشگاه امهرست ماساچوست منتشر شده و به پژوهش درباره استفاده از پهپاد برای ارسال بسته می‌پردازد. گفته می‌شود او به همراه یک ایرانی دیگر به نام حسین پیشرونیک (که ظاهراً استاد راهنمای او در دانشگاه امهرست بوده) پهپادهایی طراحی کرده‌اند که بتوانند هم‌زمان چند وظیفه را انجام دهند. خسروی عنوان کرده هدف کار عملی‌شان طراحی مسیرهای پرواز پهپاد بوده؛ به شکلی که زمان تحویل بسته‌ها کمینه شود و در عین حال، پوشش یکنواختی از یک ناحیه محله‌ای فراهم شود.

او همچنین در یک پلتفرم انتشار مقاله، فهرستی از علاقه‌مندی‌های نرم‌افزاری خود را مطرح کرده و گفته به حوزه پهپادهای بدون سرنشین، یادگیری تقویتی عمیق و یادگیری ماشین در شبکه‌های ارتباطی بی‌سیم علاقه‌مند است.

دو روایت هم‌زمان: «پرونده امنیتی آمریکا» و «سؤال بزرگ ایرانی‌ها»

رویداد۲۴ در گزارشی که در این زمینه تهیه کرده می‌نویسد: این پرونده در آمریکا با زبان حقوقیِ کیفرخواست و جرم‌انگاری «اسرار تجاری» پیش می‌رود؛ اما در ایران با یک زبان دیگر خوانده می‌شود: چطور ممکن است فرزندان و نزدیکان چهره‌های متهم/محکوم به فساد یا صاحب رانت، مسیر‌های نخبه‌گرایانه جهانی را طی کنند—و هم‌زمان، جامعه‌ای با تورم و بحرانِ اعتماد دست‌وپنجه نرم کند؟