پشت پرده اخراج‌های گسترده؛ واقعاً هوش مصنوعی مقصر است؟

هم‌زمان با موج تعدیل نیرو در شرکت‌های بزرگ فناوری، بحث نقش هوش مصنوعی در حذف مشاغل داغ‌تر از همیشه شده است. با این حال، سم آلتمن مدیرعامل اوپن‌ای‌آی معتقد است همه اخراج‌ها را نمی‌توان به گردن هوش مصنوعی انداخت.

آلتمن در جریان رویداد India AI Impact Summit 2026 اعلام کرد برخی شرکت‌ها ممکن است از هوش مصنوعی به‌عنوان پوششی برای کاهش نیرو استفاده کنند؛ پدیده‌ای که او از آن با عنوان «AI Washing» یاد کرد. او در گفت‌وگو با CNBC-TV18 گفت: «نمی‌دانم دقیقاً چه درصدی، اما بخشی از اخراج‌ها تحت عنوان هوش مصنوعی انجام می‌شود؛ در حالی که احتمالاً شرکت‌ها به هر حال قصد تعدیل نیرو را داشتند.»

آیا واقعاً هوش مصنوعی عامل اخراج‌هاست؟

در ماه‌های اخیر شرکت‌هایی مانند گوگل، آمازون و Tata Consultancy Services هزاران نفر را تعدیل کرده‌اند و در برخی موارد به تغییر مسیر به سمت ساختارهای مبتنی بر هوش مصنوعی اشاره کرده‌اند.

با این حال آلتمن تأکید کرد هرچند بخشی از مشاغل واقعاً تحت تأثیر مستقیم هوش مصنوعی قرار گرفته‌اند، اما همه کاهش نیروها ناشی از این فناوری نیست. او اذعان کرد: «برخی جابه‌جایی‌های واقعی شغلی به دلیل هوش مصنوعی در حال رخ دادن است.»

بر اساس گزارشی از مؤسسه مشاوره‌ای Challenger, Gray & Christmas، حدود ۵۵ هزار اخراج در سال ۲۰۲۵ مستقیماً به هوش مصنوعی نسبت داده شده است؛ رقمی که کمتر از یک درصد کل اخراج‌های آن سال را تشکیل می‌دهد.

همچنین پژوهشی از National Bureau of Economic Research نشان می‌دهد ۹۰ درصد مدیران ارشد اعلام کرده‌اند که طی سه سال گذشته هوش مصنوعی تأثیر مستقیمی بر سطح اشتغال شرکت‌هایشان نداشته است.

آیا AI شغل‌های جدید می‌سازد؟

آلتمن معتقد است همان‌طور که در هر انقلاب فناوری شاهد بوده‌ایم، مشاغل جدیدی نیز شکل خواهد گرفت. او گفت: «با هر تحول تکنولوژیک، مشاغل تازه‌ای ایجاد می‌شود. اما تأثیر ملموس هوش مصنوعی بر بازار کار در سال‌های آینده محسوس‌تر خواهد شد.»

با این حال، همه فعالان این حوزه نگاه مشابهی ندارند. داریو آمودی مدیرعامل Anthropic هشدار داده تضمینی وجود ندارد که تعداد مشاغل ایجادشده برابر با مشاغل از دست‌رفته باشد. از سوی دیگر، مصطفی سلیمان مدیر بخش هوش مصنوعی Microsoft پیش‌بینی کرده است بسیاری از مشاغل اداری ممکن است در ۱۸ ماه آینده تحت تأثیر جدی هوش مصنوعی قرار بگیرند.

در همین حال، حتی شرکت‌های غیرتکنولوژیک نیز به سمت اتوماسیون مبتنی بر AI حرکت کرده‌اند. استارتاپ دکوراسیون داخلی Livspace حدود هزار نفر را تعدیل کرده و شرکت حقوقی Baker McKenzie نیز گفته می‌شود حدود ۱۰ درصد از نیروی کار جهانی خود را کاهش داده است.