کدام خوراکی‌ها برای سلامت استخوان‌ها خطرناکند؟

آفتاب نو – آرش نهاوندی: پوکی و نرمی استخوان‌ها از جمله عوارضی هستند که می‌توانند در سنین بالا زنان و مردان را دچار مشکل در زندگی کنند و در مجموع تا حد زیای امکان مستقل زندگی کردن را از آنان سلب کرده و امکان زمین خوردن‌شان در سالمندی را افزایش دهند. کلسیم در این میان نقش ویژه‌ای در سلامت استخوان‌ها دارد که کمبود آن می‌تواند به کاهش تراکم استخوان‌ها و در نهایت پوکی استخوان در سالمندی منجر شود. حدود ۹۹ درصد کلسیم بدن در استخوان ‌ها و دندان‌ ها ذخیره می ‌شود؛ برای پیشگیری از پوکی استخوان، مصرف کافی کلسیم بسیار حیاتی است؛ بزرگسالان باید حدود ۱۰۰۰ میلی‌گرم کلسیم در روز دریافت کنند که این مقدار برای زنان بالای ۵۰ سال و مردان بالای ۷۰ سال به ۱۲۰۰ میلی‌گرم افزایش می ‌یابد.

اما تغذیه نقش زیادی در حفظ سلامت استخوان‌ها دارد و رژیم غذایی اشتباه می‌نواند به سلامت استخوان‌ها در دراز مدت آسیب وارد کند. متخصصان ارتوپد هشدار می‌دهند مصرف مداوم و در حجم بالای شکلات داغ می‌تواند اثر مواد مغذی تقویت‌کننده استخوان را خنثی کند و در بلند مدت به کاهش تراکم استخوان منجر شود. بسیاری از انواع شکلات داغ (هات چاکلت) بین ۲۰ تا ۶۰ گرم شکر دارند؛ مصرف بیش از حد شکر می‌تواند با افزایش دفع کلسیم و منیزیم‌ از طریق ادرار، خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهد.
برای پی بردن به نقش تغذیه در حفظ سلامت استخوان‌ها روزنامه همشهری گفت و گویی با دکتر منصور رضایی، متخصص تغذیه انجام داده که در پی می‌خوانید.

تفاوت‌های پوکی و نرمی استخوان

رضایی با بیان اینکه برای بهتر متوجه شدن این مطلب، بهتر است شرح کوچکی از نرمی و پوکی استخوان و تفاوت این دو عارضه با یکدیگر ارائه دهیم، گفت: شالید خیلی مواقع فرق بین نرمی با پوکی استخوان را متوجه نشویم. پوکی استخوان یا استئوپروسیس (Osteoporosis) وابسته به سن و جنس است و هورمون‌هاست که غالبا انتظار داریم بیشتر در خانم‌های مسن، سالمند و بزرگسال یا آن دسته از خانم‌هایی که جراحی‌های زنانه انجام داده‌اند و مشکل هورمونی پیدا کرده‌اند بروز پیدا کند. پوکی استخوان در این خانم‌ها به دلیل بی تحرکی، کم تحرکی و استرس نیز می‌تواند بروز کند. در این عارضه کاهش پروتئین به دلیل مشکلات هورمونی باعث پوکی استخوان می‌شود و نه املاح.

این متخصص تغذیه درباره نرمی استخوان هم توضیح داد: اما نرمی استخوان که آن را با نام استئومالاسی (osteomalacia) می‌شناسند بیشتر در آقایان بروز پیدا می‌کند، البته برخی از خانم‌ها هم به آن مبتلا می‌شوند، ناشی از کمبود املاح، کلسیم و روی است که به این عارضه در کودکان راشیتیسم می‌گویند. عارضه نرمی استخوان در کودکان به دلایل متعددی رخ می‌دهد و از نظر تغذیه‌ای بیشتر مربوط به کمبود ویتامین D می‌شود. عرضه نرمی استخوان به شکل پای پرانتزی نیز دیده می‌شود. به دلیل نرمی استخوان و فشار وزن، پاها در ای نعارضه پرانتزی می‌شود.

تاثیر چای، قهوه و شکلات

او درباره تاثیر چای، قهوه و شکلات، در بروز نرمی استخوان گفت: این خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها به دلیل داشتن اگزالات مانع جذب کلسیم می‌شوند. در نتیجه مصرف زیاد آنها در دراز مدت می‌تواند باعث کاهش املاح در استخوان‌ها شود.

به گفته رضایی این عارضه در نهایت به شکل نرمی استخوان می‌تواند بروز پیدا کند و نباید آن را با پوکی استخوان اشتباه بگیریم. در خیلی مواقع این دو عارضه با یکدیگر اورلپ دارند، یعنی همپوشانی دارند.

او ادامه داد: یکی از علل پوکی استخوان علاوه بر مسائل هورمونی و کمبود پروتئین و کم تحرکی و استرس می‌تواند مصرف یک سری از داروها مانند کورتون باشد. البته باید توجه داشت که مصرف کورتون در دراز مدت برای درمان سرطان‌ها یا بیماری‌های مرتبط با زانو یا مفاصل باعث پوکی استخوان می‌شود. مصرف کوتاه مدت این دارو به هیچ وجه با پوکی استخوان مرتبط نیست.

مکانسیم ایجاد خطر برای استخوان‌ها

این متخصص توضیح داد: زمان مصرف زیاد چای، قهوه و شکلات (که البته مصرف کم آن‌های توصیه می‌شود.) اگزالات موجود در این خوراکی‌ها با کلسیم در روده‌ها باند می‌شود و جذب املاح و کلسیم مختل می‌شود، البته کلسیم گیاهی هم یک گزینه است که خوب جذب نمی‌شود، اغلب توصیه به خوردن بادام و گردو برای جذب کلسیم گیاهی می‌شود، اما کلسیم این مواد خوراکی به خوبی جذب نمی‌شود. کلسبم‌های گیاهی به علت مهار کننده‌هایی که در خود دارند، جذب‌شان کم است. بهترین منابع کلسیم حیوانی لبنیات هستند.

خوراکی‌های خطرناک برای سلامت استخوان

رضایی به عوامل و خوراکی‌های دیگر در کاهش املاح در استخوان‌ها نیز اشاره کرد و گفت: اما اگر بخواهیم نکته مهمی را بگوئیم باید به افراط در مصرف گوشت قرمز اشاره کنیم که با این قیمت‌های کنونی، افراط در مصرف گوشت قرمز امری است غیر ممکن. با این حال افراط در مصرف گوشت قرمز، نمک (که در غذاهای فراوری شده مانند سوسیس، کالباس و پفک و چیپس وجود دارد)، غذاهای کارخانه‌ای، افراط در بی تحرکی و استرس می‌تواند باعث کاهش املاح و در نتیجه کاهش تراکم استخوان‌ها شود. نوشابه‌ها نیز به دلیل این PH خون را اسیدی می‌کنند باعث انحلال استخوان می‌شوند.

بیشتر بخوانیم:

تاثیر شکر

او درباره تاثیر شکر نیز گفت: شکر هم شرایط محیط روده را برای جذب املاح نامناسب می‌کند. باید به یاد داشته باشیم که املاح و کلسیم ترجیحا در محیط‌های اسیدی بهتر جذب می‌شوند. املاح در ابتدای روده کوچک جذب بدن می‌شوند. در زمان مصرف قندهای ساده به شکل شیرینی، شکلات یا حتی شکلات تلخ شانس بروز بیماری‌های مرتبط با سلامت استخوان از جمله نرمی و پوکی استخوان و به ویژه بیماری‌های مزمن نظیر دیابت و کبد چرب بیشتر می‌شود. کسی که عادت به مصرف قندهای ساده دارد، شانس بروز چاقی، کبد چرب و دیابت در وی بالا می‌رود و ترمیم رخم‌های وی مشکل و طولانی می‌شود.

رضایی بیان کرد: اگر بخواهیم بگوئیم کسی که شکلات داغ می‌خورد حتما دچار پوکی استخوان می‌شود، امری فرموله نیست و وقوع آن به این سادگی‌ها امکان پذیر نیست. در این موارد بهتر است از واژه احتمال استفاده کنیم. استفاده از کلمه احتمال در واقع علمی‌تر است. اما از نظر متخصصان طب اسنتی این طور عنوان می‌شود که هرکس شکلات داغ بخورد حتما پوکی استخوان می‌گیرد. اما در علم پزشکی از کلمات شاید احتمال دارد و ممکن است استفاده می‌شود که می‌تواند به بحث مبنای علمی‌تری بدهد.

او در پایان بر این نکته تاکید کرد که خوردن خوراکی‌های مضر و سبک زندگی غلط می‌تواند سن بیماری‌های استخوانی را کاهش دهد. نسل نو هم بی‌تحرک است، هم نوشابه می‌خورد و هم استرس دارد. نسل جدید همه این مشکلات را یکجا در خود دارد. باید هشدار داد که در آینده نزدیک با این سبک زندگی و اینکه ماهی و فیتو استروژن‌ها کم مصرف می‌کنیم، در معرض خطر کاهش سن بیماری‌های مرتبط با استخوان قرار خواهیم گرفت.