کالابرگ در کشور‌های توسعه‌یافته؛ ابزار مدیریت شوک‌های اقتصادی و امنیت غذایی

آفتاب نو– در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، کارت‌های کمک غذایی و کالابرگ بخشی از زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند است. از آمریکا تا اروپا، این برنامه‌ها به خانواده‌ها کمک می‌کنند تا در شرایط اقتصادی مختلف، به مواد غذایی اساسی دسترسی پیدا کنند.

در کشورهای توسعه‌یافته، دولت‌ها برای حفظ ثبات معیشت مردم و مقابله با شوک‌های اقتصادی از ابزارهای هدفمند حمایتی استفاده می‌کنند؛ از جمله کارت‌های حمایت غذایی و بسته‌های حمایتی. این اقدامات جراحی اقتصادی واقعی محسوب می‌شوند، چرا که به‌جای تزریق مستقیم یارانه به کالاها، کمک‌ها را مستقیماً به مردم می‌رسانند و از بهره‌برداری یا فساد احتمالی جلوگیری می‌کنند. حتی در اقتصادهای پیشرفته، میلیون‌ها نفر ممکن است با دشواری دسترسی به غذای کافی روبه‌رو شوند و این ابزارها به آن‌ها امکان می‌دهد تا نیازهای اساسی خود را تأمین کنند. به این ترتیب، اجرای کالابرگ و کارت‌های حمایتی، ابزاری سازمان‌یافته برای مدیریت اقتصادی و اجتماعی و تضمین امنیت معیشتی است که حتی در کشورهایی با درآمد بالا کاربرد دارد.

بیش از ۴۰ میلیون نفر در آمریکا کالابرگ می‌گیرند

یکی از برجسته‌ترین نمونه‌ها در سطح جهانی، برنامه کمک غذایی آمریکاست که بیش از چند دهه است در قالب سیاست‌های رسمی دولت اجرا می‌شود و هر ماه جمعیت بسیار گسترده‌ای از شهروندان را تحت پوشش قرار می‌دهد. در آمریکا، برنامه‌ای با نام Supplemental Nutrition Assistance Program یا SNAP وجود دارد که پیش‌تر به آن «کوپن غذا» گفته می‌شد و امروز از طریق کارت‌های الکترونیکی قابل استفاده در فروشگاه‌ها اجرا می‌شود.این برنامه در سال مالی ۲۰۲۴ به‌طور میانگین حدود ۴۱ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در هر ماه را تحت پوشش داشته است، یعنی حدود ۱۲.۳ درصد از جمعیت آمریکا از این مزایا استفاده می‌کنند.این ارقام نشان می‌دهد این برنامه نه یک پدیده بسیار محدود، بلکه بخشی از ساختار سیستم اجتماعی در آمریکا است که به خانوارهای مختلف در طول سال‌های مختلف کمک می‌کند تا در مواجهه با هزینه‌های زندگی دوام بیاورند.

علاوه بر برنامه اصلی کمک غذایی، در آمریکا طرح‌های حمایتی دیگری هم وجود دارد که برای گروه‌های خاص طراحی شده‌اند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها «برنامه تکمیلی تغذیه برای زنان، نوزادان و کودکان» است که به زنان باردار، مادران تازه‌زا، نوزادان و کودکان خردسال خانواده‌های کم‌درآمد کمک غذایی هدفمند ارائه می‌دهد.بر اساس آمار رسمی، این برنامه در سال‌های اخیر به‌طور میانگین ماهانه حدود ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر را تحت پوشش داشته و نقش مهمی در بهبود سلامت تغذیه‌ای مادران و کودکان ایفا کرده است.در کنار آن، «برنامه اضطراری کمک غذایی» نیز فعال است که از طریق خرید مواد غذایی توسط دولت و توزیع آن‌ها در شبکه گسترده بانک‌های غذا و مراکز حمایتی، به خانوارهایی که با بحران‌های شدید معیشتی روبه‌رو هستند کمک می‌کند.این برنامه بخش مهمی از شبکه ایمنی غذایی آمریکا را تشکیل می‌دهد و به‌ویژه در دوره‌های بحران اقتصادی، بلایای طبیعی یا افزایش شدید هزینه‌های زندگی، نقش مکمل در تأمین دسترسی مردم به مواد غذایی اساسی دارد.سیاست‌گذاران آمریکایی و چهره‌های سیاسی این برنامه را نه فقط نوعی کمک کوتاه‌مدت بلکه شبکه ایمنی حمایتی در برابر نابرابری و بحران اقتصادی می‌دانند.

در اتحادیه اروپا، نظام‌های حمایتی گسترده‌ای برای خانواده‌ها و افراد محروم وجود دارد که هرچند به شکل کارت الکترونیکی مانند برنامه SNAP در آمریکا نیست، اما سهم قابل توجهی در کاهش ناامنی غذایی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر دارد. یکی از مهم‌ترین ابزارهای این نظام، صندوق اروپایی (FEAD) است که از سال ۲۰۱۴ اجرا می‌شود و هدفش مقابله با شدیدترین اشکال فقر و محرومیت از طریق ارائه کمک‌های غذایی، بسته‌های معیشتی و حمایت‌های مادی است.بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیون نفر در اتحادیه اروپا تحت پوشش FEAD قرار دارند و این کمک‌ها توسط دولت‌های عضو توزیع می‌شوند.با این حال، برای درک کامل تصویر اقتصادی و اجتماعی اروپا، باید توجه کرد که برآوردهای یورواستات نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۳ تقریباً ۹۴ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر یا حدود ۲۱.۴ درصد از جمعیت اتحادیه اروپا در معرض فقر یا حذف اجتماعی بوده‌اند؛ یعنی بخش بسیار گسترده‌ای از مردم با ریسک اقتصادی و مشکلات معیشتی مواجه‌اند.

در انگلیس، تجربه حمایت غذایی بیشتر بر شبکه‌های گسترده و همکاری با نهادهای دولتی و غیرانتفاعی استوار است. بانک‌های غذا که توسط سازمان‌هایی مانند Trussell Trust و شبکه‌های مستقل حمایت می‌شوند، به‌عنوان ابزار رسمی مدیریت امنیت غذایی نقش مهمی در تضمین دسترسی خانوارها به مواد غذایی دارند.بر اساس آمار رسمی دولت انگلیس، در سال مالی ۲۰۲۳–۲۴ حدود ۳.۳ درصد از کل خانوارها در طول ۱۲ ماه گذشته از خدمات بانک‌های غذا بهره‌مند شده‌اند و این رقم برای کسانی که با «ناامنی غذایی شدید» مواجه بوده‌اند، بالاتر است. در همین دوره، نزدیک به ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در انگلیس، شامل کودکانی که بخشی از این جمعیت را تشکیل می‌دهند، از این خدمات استفاده کرده‌اند.این شبکه‌ها نشان می‌دهند که حتی در اقتصادهای پیشرفته، ابزارهای حمایتی غیرمتمرکز و هدفمند همراه با سیاست‌های دولت می‌توانند دسترسی به مواد غذایی اساسی را تضمین کنند و بخشی از سیاست‌های مدیریت اقتصادی و اجتماعی به‌شمار می‌روند، نه اقدامات خیریه.

در کانادا، اگرچه برنامه ملی مشابه کارت الکترونیکی کمک غذایی ایالات متحده وجود ندارد، حدود ۱۶.۹ درصد از جمعیت این کشور، یعنی بیش از ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر، در طول سال‌های اخیر از ابزارهای رسمی حمایتی برای تضمین دسترسی به غذای کافی و سالم بهره‌مند شده‌اند.برای مدیریت این موضوع، دولت کانادا و نهادهای محلی شبکه‌ای چندلایه از سیاست‌های حمایتی ایجاد کرده‌اند که از مناطق شمالی و دورافتاده تا شهرهای بزرگ را پوشش می‌دهد. این شامل برنامه‌هایی مانند «تغذیه شمال کانادا» برای کاهش قیمت مواد غذایی مغذی، بانک‌های غذا مانند «بانک غذای کانادا» و برنامه‌های محلی توزیع غذا، و همچنین اقدامات استانی مانند «برنامه حمایت مالی انتاریو» و «برنامه حمایت درآمدی آلبرتا» می‌شود.علاوه بر آن، برنامه‌های ملی مانند «برنامه ملی غذای مدارس» و پرداخت‌های حمایتی خانواده‌ها، توان مالی خانوارها برای خرید غذای سالم و متعادل را تضمین می‌کنند. این اقدامات کمک خیریه نیستند و بخشی از ابزارهای رسمی سیاست اقتصادی و اجتماعی کشور هستند تا دسترسی به مواد غذایی مهم و سلامت جامعه را مدیریت و تضمین کنند، بدون آنکه شأن و کرامت افراد تحت تاثیر قرار گیرد.

در کشورهای عربی، انواع برنامه‌های حمایتی غذایی و کارت‌های خرید یا کوپن وجود دارد، هرچند ساختار آن‌ها با برنامه‌های کشورهای توسعه‌یافته متفاوت است. در مصر، سیستم یارانه غذایی یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌ها در جهان عرب است و با استفاده از کارت‌های یارانه‌ای رسمی دولت بیش از ۶۰ میلیون نفر را تحت پوشش قرار می‌دهد.این کارت‌ها به خانوارها امکان می‌دهند کالاهای اساسی مانند نان، روغن و شکر را با قیمت کمتر از بازار خریداری کنند و هدف اصلی آن تضمین دسترسی به نیازهای اولیه غذایی در چارچوب سیاست اقتصادی دولت است.این اقدامات هم کمک خیریه نیستند و بخشی از سیاست‌های رسمی مدیریت اقتصادی و اجتماعی کشورها برای تضمین امنیت غذایی به‌شمار می‌روند.

در آسیا، کشورهایی مانند هند برای سال‌ها یک سیستم توزیع عمومی غذا ایجاد کرده‌اند که مواد غذایی اساسی مانند گندم، برنج و شکر را از طریق فروشگاه‌های سهمیه‌ای رسمی دولت در اختیار خانوارهای هدفمند قرار می‌دهد.

این برنامه که یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین سیستم‌های یارانه غذایی در جهان است، ده‌ها میلیون نفر را پوشش می‌دهد و از نظر عملکرد شباهت‌هایی به کالابرگ دارد، اگرچه شکل آن به جای کارت الکترونیکی، در قالب فروشگاه‌های سهمیه‌ای طراحی شده است.مثال‌های دیگر در کشورهای در حال توسعه، مانند طرح‌های کوپن غذایی یا بسته‌های حمایت تغذیه‌ای در برخی کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا، به‌صورت مقطعی یا برای گروه‌های خاص اجرا می‌شوند. این اقدامات غالباً با سیاست‌های کلی یارانه‌ای و حمایت اجتماعی کشورها ترکیب شده‌اند و به عنوان شبکه‌های ایمنی اجتماعی عمل می‌کنند تا اطمینان حاصل شود که افرادی که در معرض ناامنی غذایی هستند، دسترسی به حداقل‌های تغذیه‌ای داشته باشند.

منبع: فارس