نقش هوش مصنوعی در نظام ارجاع و پزشکی خانواده

به گزارش سیتنا، دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهش های مجلس در گزارش «هوش مصنوعی در نظام ارجاع و پزشکی خانواده: بررسی تجارب کشورها و ارائه پیشنهاد برای ایران» آورده که پزشکی خانواده و نظام ارجاع، به‌عنوان دروازه ورود بیماران به نظام سلامت و مسیر ارائه خدمات بهداشتی درمانی، نقش ویژه‌ای در ارتقای سلامت جامعه و صرفه‌جویی در منابع دارند.

در ادامه تصریح شده که این گزارش در قالب مطالعه‌ای تطبیقی، تجارب جهانی در استفاده از هوش مصنوعی را در این حوزه مرور می‌کند و با تمرکز بر پیشرفت تکنولوژی، کیفیت بهداشت و دسترسی به اطلاعات، چارچوبی از روندها و کاربردهای عملی هوش مصنوعی ارائه می‌دهد که برای توسعه نظام سلامت ایران می‌تواند کاربردی باشد. ارزیابی‌های ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که بهره‌گیری از هوش مصنوعی در نظام سلامت، به‌ویژه در حوزه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، منجر به خودکارسازی فرایند مستندسازی داده‌های بالینی بیماران، ارائه توصیه‌های بالینی مبتنی‌بر شواهد مستند و پشتیبانی برای پزشکان و همچنین ایجاد پل‌های ارتباطی تعاملی از طریق واسطه‌ هوشمند مکالمه‌ای با بیماران، موجب بهینه‌سازی فرایندهای مراقبتی شده است. اگرچه نگرانی‌هایی مانند تهدیدات امنیت سایبری، امکان خطا در تصمیم‌گیری‌های بالینی و محدودیت‌های انطباق فناوری در بسترهای مختلف ملی و منطقه‌ای ایران وجود دارد، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فناوری هوش مصنوعی برمبنای حکمرانی هوشمندانه و تدوین استانداردهای بومی ‌شده، جلب مشارکت ذی‌نفعان نظام سلامت، رعایت دقیق اصول اخلاقی و حرفه‌ای، سرمایه‌گذاری هدفمند در توسعه زیرساخت‌های دیجیتال ایران و ارتقای مهارت‌های نیروی انسانی، این فناوری می‌تواند به ابزاری مؤثر برای تحول ساختاری و افزایش کارایی نظام پزشکی خانواده و ارجاع در ایران تبدیل شود.

در بخش یافته‌های کلیدی این گزارش هم عنوان شده که کشورهای مختلف با تمرکز بر تدوین استانداردهای عملکردی و اخلاقی بومی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت دیجیتال، آموزش نظام‌مند کادر درمان و وضع مقررات حمایتی، توانسته‌اند فناوری‌های هوش مصنوعی را در پزشکی خانواده و نظام ارجاع به ‌کار گیرند و استفاده از ابزارهای پشتیبان تصمیم‌گیری بالینی مانند سامانه‌های هشدار دارویی، پیش‌بینی ریسک و خودکارسازی نوبت‌دهی برای بهبود کیفیت ارجاع و افزایش مشارکت بیمار، مدیریت بیماری‌های مزمن، بهینه‌سازی مسیرهای ارجاع و تسهیل تبادل اطلاعات میان ارائه‌دهندگان خدمات بهداشتی، استفاده هم‌زمان از پلتفرم‌های تلفن همراه برای تعامل مستمر با بیماران، تحلیل پیش‌بینی ریسک و یادآوری‌های خودکار ازجمله مزایای این فناوری در حوزه نظام ارجاع و پزشکی خانواده ذکر شده است.

در این گزارش تصریح شده که برای مثال، سامانه «پزشک خوب پینگ آن » در چین با ادغام خدمات آنلاین و حضوری، ارجاعات هوشمند را تسهیل می‌کند و با همکاری بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها، مراقبت جامع ارائه می‌دهد. در آمریکا، «سامانه هوش مصنوعی ارجاع پزشکی» و «شاخص راثمن » ارجاعات و مراقبت پیشگیرانه را بهینه کرده‌اند. مصر نیز با مدل «لاما۳-اوپن‌بیوال‌ال‌ال‌ام-۷۰بی + وی‌آی‌تی» تحلیل داده‌های بالینی را بهبود بخشیده است و دانمارک و هلند با توسعه زیرساخت‌های دیجیتال پیشرفته، ارجاعات را کارآمدتر کرده‌اند.

در ادامه گفته شده که در ایران نیز طی دهه‌های گذشته با پافشاری بر هوشمندسازی نظام سلامت، این مهم در قوانین سال‌های اخیر، به‌ویژه قانون برنامه هفتم پیشرفت، قوت گرفته و بر آن تأکید شده است که پزشک خانواده و نظام ارجاع هم در همین بستر پیاده‌سازی شود. اگرچه باوجود چالش‌هایی پیش‌روی اجرای قوانین در این خصوص، مواردی چون فقدان چارچوب‌ها و استانداردهای کافی برای ارزیابی، نظارت و مسئولیت‌پذیری؛ ابهام در نقش بازیگران و نهادهای متولی و فقدان هماهنگی کافی بین آنها؛ نظام‌های جزیره‌ای اطلاعات که گاهی هم داده‌های باکیفیتی ندارند؛ انحصار دسترسی به داده‌های سلامت و نبود سازوکار مؤثر اشتراک‌گذاری؛ ضعف سیاستگذاری حمایتی و نبود ‌توجه کافی به ابعاد کسب‌وکاری سلامت دیجیتال؛ نگرانی‌های مربوط به امنیت داده‌ها و بحران‌های سایبری و… دیده می‌شوند که به‌عنوان مانعی برای بهره‌برداری مؤثر، ایمن و پایدار از هوش مصنوعی در پزشکی خانواده و نظام ارجاع به آنها اشاره می‌شود.

در بخش پیشنهادات هم با بیان اینکه به‌منظور زمینه‌سازی برای بهره‌برداری مؤثر از هوش مصنوعی در استقرار و پیشبرد برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع پیشنهاد می‌شود مواردی همانند پیش‌بینی سازوکارهای قانونی و مقررات هوش مصنوعی در سلامت (حقوق بیماران، امنیت داده، قواعد خطاهای بالینی)، تعیین و شفاف‌سازی نقش متولیان و بازیگران، ترویج همکاری‌های بین‌بخشی و چندجانبه (بین وزارتخانه‌ها، بیمه‌ها، بخش خصوصی و جامعه علمی)، ایجاد و تقویت زیرساخت‌های یکپارچه (پرونده الکترونیک سلامت، شبکه‌های ارتباطی ایمن)، تدوین و پیاده‌سازی استانداردهای ملی و بومی برای توسعه و کاربرد هوش مصنوعی، استقرار نظام ارزیابی جامع و مستمر برای الگوریتم‌ها و سامانه‌های هوش مصنوعی سلامت و تعیین معیارهای صلاحیت و پذیرش فناوری در نظام سلامت (راهنماهای فنی و اخلاقی) اشاره شده است.

منبع/ سیتنا