ریشه تاریخی نام «ایران» از زبان مرحوم عبدالمجید ارفعی

پروفسور فقید عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته و متخصص زبان‌های باستانی اکدی و ایلامی، ایلام‌شناس نامدار و از آخرین بازماندگان مترجمان خط میخی ایلامی در جهان و از مهم‌ترین کتیبه‌خوانان ایرانی روزگار معاصر، در ۶ اسفند در تهران درگذشت.

وی پیش‌تر در گفت‌وگویی تصویری به ریشه‌یابی و بررسی واژه «ایران» پرداخته بود که در ادامه می‌خوانیم: 

ما در اوستایی واژه «ایران ویج» داریم… به سرزمینی اطلاق می‌شده که پیشتر از آن محل سکونت ایرانی‌ها بوده. واژه خود ایران از کلمه اَریَه می‌آید و این arya که در نوشته‌های بیستون با آن روبه‌رو می‌شویم اول بار به معنی «آزاده»، «نجیب»، «شریف» و… است. داریوش خود می‌گوید من آریایی هستم، arya هستم. 

می‌دانیم که در تاریخ سه قوم هستند که خود را به این عنوان خوانده‌اند: ایران، هند و ایرلند که هر سه قوم خودشان را arya خوانده‌اند. در قدیم رسم بوده که هر سرزمینی قومی که در آن ساکن بوده به اسم آن قوم شناخته می‌شده؛ وقتی من می‌گوییم «پارس» یعنی سرزمینی که پارس‌ها در آن زندگی می‌کنند. 

«ماد» یعنی سرزمینی که مادها در زندگی می‌کنند؛ بنابراین به یک کشور اطلاق نمی‌شده، به ناحیه‌های مختلف اطلاق می‌شده. وقتی داریوش از ۳۰-۲۰ سرزمین در که در تصرف خود نام می‌برد که همه بخش‌هایی هستند مثلاً، منظور او از «مکر»، «مکران» در پارس (پارسه) است… یا نواحی که الان خارج از ایران هستند مثل بابل، مصر و… که هر کدام به نام قوم ساکن در خود شناخته می‌شدند.